Teşvik ve Destekler Nedir?
Teşvik ve destekler, devletin istihdamı, yatırımı, üretimi ve girişimciliği artırmak amacıyla işletmelere sağladığı prim indirimi, vergi istisnası, geri ödemesiz destek ve faiz desteği gibi imkânların genel adıdır. Bu destekler ayrı kanunlara, Cumhurbaşkanı kararlarına veya kurum yönergelerine dayanır ve farklı kurumlarca yürütülür.
Sigorta primi teşviklerinin başlıca dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'dur. Yatırım teşvikleri 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar'a, vergi istisnaları 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na dayanır. Şartlar, süreler ve tutarlar sık değiştiği için başvurudan önce ilgili programın güncel metninin kontrol edilmesi gerekir.
Başlıca Destek Türleri
Küçük bir işletmenin karşılaştığı destekler beş ana grupta toplanabilir.
| Destek türü | Kimler için | Kurum |
|---|---|---|
| Sigorta primi teşvikleri | Sigortalı çalıştıran özel sektör işverenleri | SGK |
| KOSGEB destek programları | KOSGEB'e kayıtlı, desteklenen sektörlerdeki işletmeler | KOSGEB |
| Yatırım teşvikleri | Yatırım teşvik belgesi alan yatırımcılar | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı |
| İşbaşı eğitim programı | En az beş sigortalı çalıştıran, İŞKUR'a kayıtlı işverenler | İŞKUR |
| Vergi istisna ve indirimleri | Şartları taşıyan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri | Vergi dairesi |
Sigorta Primi Teşviklerinin Genel Mantığı
Sigorta primi teşviklerinde işverenin ödemesi gereken primin bir kısmı Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılanır. Destek tutarı işverene ayrıca ödenmez, ödenecek primden düşülür. Hazinece karşılanan tutarlar gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında gider veya maliyet olarak dikkate alınmaz.
Teşviklerin çoğunda aranan ortak şartlar şunlardır.
- Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin yasal süresi içinde verilmesi
- Primlerin işverence ödenecek kısmının yasal süresinde ödenmesi
- Sosyal Güvenlik Kurumu'na prim ve idari para cezası borcunun bulunmaması
- Sigortasız işçi çalıştırılmaması ve fiilen çalışmayan kişilerin sigortalı gösterilmemesi
Borcunu tecil ettiren, taksitlendiren veya yapılandıran işverenler, bu ödeme planı devam ettiği sürece teşvikten yararlanabilir.
En Bilinen Prim Teşvikleri
| Teşvik | Kapsam | Dayanak |
|---|---|---|
| İşveren hissesi indirimi | Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası priminde iki puan, imalat sektöründe beş puan | 5510 md. 81 |
| Kadın, genç ve mesleki yeterlilik belgesi sahiplerinin istihdamı | Ortalama sigortalı sayısına ilave olarak işe alınanların işveren hissesi primi | 4447 geçici md. 10 |
| Engelli sigortalı istihdamı | Prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan işveren hissesinin tamamı | 4857 md. 30 |
| Asgari ücret desteği | 2026 yılında, şartları taşıyan işyerlerinde prim ödeme günü başına 42,33 TL | 5510 geçici md. 112 |
İşveren hissesi indirimi 7566 sayılı Kanunla 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren iki puana indirilmiş, genç girişimcilerin sigorta primlerinin bir yıl süreyle Hazinece karşılanmasına ilişkin hüküm de kaldırılmıştır. İmalat sektöründe indirim, 5510 sayılı Kanunun geçici 108. maddesi uyarınca 31 Aralık 2026 tarihine kadar beş puan olarak uygulanır. 4447 sayılı Kanunun geçici 10. maddesindeki teşvikin süresi ise 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatılmıştır. Tablodaki asgari ücret desteğinin koşulları ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
KOSGEB Destek Programları
KOSGEB'in internet sitesinde Ekim 2026 itibarıyla yer alan başlıca programlar aşağıdadır. Programa göre destek geri ödemesiz, geri ödemeli veya banka kredisinin faiz ya da kâr payı giderine katkı şeklinde olabilir.
- Girişimci Destek Programı: yeni kurulan işletmelere iş kurma ve iş geliştirme desteği
- Kapasite Geliştirme Destek Programı: ölçek büyütme ve dijital dönüşüm yatırımları
- Küresel Rekabetçilik Destek Programı: çağrı esaslı, küresel pazarlara yönelik projeler
- KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı: imalat sektöründeki küçük ve orta büyüklükteki işletmeler
- YÖNDE Yönderlik ve Değerlendirme Destek Programı: analiz ve raporlama hizmetleri
- İstihdamı Koruma Destek Programı: imalat sektöründe istihdamını koruyan işletmeler
- Yapay Zekâ Kredisi: Teknogirişim Rozeti bulunan KOBİ'ler
- Diğer destekler: Yeşil Sanayi ve Stratejik Ürün destek programları
Girişimci Destek Programı'nda iş kurma desteğine kuruluş tarihinden itibaren bir yıl, iş geliştirme desteğine üç yıl içinde başvurulabilir. KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı'ndan mikro ölçekli işletmeler yararlanamaz.
KOSGEB'e Kayıt ve Başvuru Yolu
KOSGEB desteklerine başvurabilmek için işletmenin KOSGEB veri tabanında kayıtlı ve aktif durumda olması, İşletme Beyanı'nın da güncel olması gerekir. Kayıt, KOSGEB'in e-Hizmetler menüsündeki kayıt işlemi adımından yapılır. İşletme Beyanı ile işletmenin niteliği ve sınıfı belirlenir. Beyandaki veriler idari kayıtlardan eksiksiz geliyorsa beyan sistem tarafından kendiliğinden onaylanır, aksi hâlde KOSGEB uzmanı tarafından kontrol edilir.
Destek başvuruları da elektronik ortamda yapılır ve sisteme e-Devlet şifresiyle girilir. Örneğin iş geliştirme desteğinde başvurular önce koşullar yönünden kontrol edilir, ardından kurul ve jüri tarafından puanlanır. Proje teklif çağrıları KOSGEB'in internet sitesinde ilan edilir. Desteklenen sektörler Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.
Yatırım Teşvik Sistemi
Yatırım teşviklerinde uzun süre uygulanan 2012/3305 sayılı Karar, 30 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni sistem Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve bölgesel teşviklerden oluşur.
Destek unsurları gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası, vergi indirimi, faiz veya kâr payı desteği, makine desteği, yatırım yeri tahsisi ve sigorta primi işveren hissesi desteğidir. Yararlanılacak unsurlar yatırımın konusuna, tutarına ve yapıldığı ile göre değişir. İller bu amaçla altı bölgeye ayrılmıştır.
Desteklerden yararlanmak için yatırım teşvik belgesi alınması gerekir. Belge, E-TUYS adlı elektronik sistem üzerinden düzenlenir. Müracaat tarihinden önce yapılan yatırım harcamaları belge kapsamına alınmaz. Kararda asgari sabit yatırım tutarı aranır ve tutarlar her yıl yeniden değerleme oranı dikkate alınarak güncellenir. Desteklenen yatırımlar kural olarak diğer kamu kurumlarının desteklerinden yararlanamaz.
İŞKUR İşbaşı Eğitim Programı
İşbaşı eğitim programı, işverenin işe almayı düşündüğü kişileri işyerinde belirli bir süre eğiterek tanımasına imkân verir. Program süresince katılımcılara İŞKUR tarafından cep harçlığı ödenir.
Programdan yararlanmak için işverenin İŞKUR'a kayıtlı olması ve en az beş sigortalı çalıştırması gerekir. Aynı ildeki sigortalı sayısının yüzde 30'una kadar katılımcı talep edilebilir. Program süresi bilişim ve imalat sektörlerinde en fazla altı ay, diğer sektörlerde en fazla üç aydır. İşveren, katılımcıların en az yüzde 60'ını, 60 günden az olmamak üzere program süresinin en az iki katı kadar süreyle istihdam etmeyi taahhüt eder. İmalat sektöründeki özel sektör işyerleri için 31 Aralık 2026 tarihine kadar daha düşük bir taahhüt oranı ve süresi uygulanır. Başvuru il müdürlüklerine, hizmet merkezlerine veya İŞKUR e-Şube üzerinden yapılır.
Vergi Alanındaki İstisna ve İndirimler
Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20. maddesine göre, adına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen ve mükellefiyetin başladığı tarihte yirmi dokuz yaşını doldurmamış olan gerçek kişilerin kazancının bir kısmı üç vergilendirme dönemi boyunca gelir vergisinden istisnadır. İstisna, gelir vergisi tarifesinin ikinci dilimindeki tutar kadardır ve 2026 yılı için 400.000 TL'dir. İşe başlamanın süresinde bildirilmesi, işte bilfiil çalışılması ve işletmenin eşten veya üçüncü dereceye kadar hısımlardan devralınmamış olması gibi şartlar aranır. Kazanç istisna tutarının altında kalsa da yıllık beyanname verilir.
Aynı Kanunun mükerrer 121. maddesi, ilgili yıl ile önceki iki yıla ait beyannamelerini süresinde vermiş, vergilerini ödemiş ve maddedeki diğer şartları taşıyan mükelleflere, hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinin yüzde 5'i tutarında indirim tanır.
5746 sayılı Kanun ise Ar-Ge ve tasarım indirimi, gelir vergisi stopajı teşviki, sigorta primi desteği ve damga vergisi istisnası öngörür. Bu Kanun 31 Aralık 2028 tarihine kadar uygulanacaktır.
Uygunluk Nasıl Belirlenir?
Bir işletmenin hangi destekten yararlanabileceği birkaç ölçüte birlikte bakılarak belirlenir.
- Faaliyet konusu: KOSGEB programlarının çoğu belirli NACE faaliyet kodlarıyla sınırlıdır
- İşletmenin yaşı: girişimcilik destekleri yalnızca yeni kurulan işletmelere açıktır
- Ölçek: bazı programlar yalnızca küçük ve orta büyüklükteki işletmelere, bazıları büyük işletmelere de açıktır
- Yatırımın yapıldığı il: yatırım teşviklerinde destekler bölgeye göre değişir
- Çalışan yapısı: prim teşviklerinde ortalama sigortalı sayısı ile işe alınan kişinin yaşı, cinsiyeti, önceki sigortalılığı ve belgeleri dikkate alınır
- Borç durumu: prim teşviklerinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na borç bulunmaması aranır
Süreler ve Yaptırımlar
Prim teşviklerinden geriye dönük olarak yararlanılamaz. 5510 sayılı Kanunun ek 17. maddesine göre, yararlanılmayan aylar için sonradan talepte bulunulamaz ve yararlanılan teşvik başka bir teşvikle değiştirilemez.
Aynı Kanunun ek 14. maddesine göre, sigortasız işçi çalıştırdığı veya bildirdiği sigortalıyı fiilen çalıştırmadığı tespit edilen işyeri ilk tespitte bir ay, ilk tespitten itibaren üç yıl içinde tekrar eden her tespitte bir yıl süreyle prim teşviklerinden yararlanamaz. Yersiz yararlanılan teşvik tutarı gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alınır.
Destek programlarının çoğu dönemlidir ve başvurular yalnızca ilgili kurumun ilan ettiği tarihler arasında alınır. 9903 sayılı Karar kapsamında ise 31 Aralık 2030 tarihine kadar yapılan teşvik belgesi müracaatları değerlendirilir.
İşletmeden İstenen Belgeler
Yararlanılabilecek desteklerin belirlenebilmesi için aşağıdaki bilgi ve belgeler istenir.
- Vergi levhası ve faaliyet kodlarını gösteren kayıtlar
- Kuruluş tarihini ve ortaklık yapısını gösteren ticaret sicili kayıtları
- İşyeri SGK sicil bilgileri ve prim borcu durumunu gösteren belge
- İşe alınacak kişilerin kimlik bilgileri, önceki sigortalılık durumu ve varsa mesleki yeterlilik belgesi veya diploması
- Son yıllara ait bilanço ve gelir tablosu
- Planlanan yatırımın konusu, yeri ve tutarı
- İşletme sahibinin doğum tarihi ve önceki vergi mükellefiyeti bilgisi