Son güncelleme . Doğrudan gider yazma haddi 2026 yılı için geçerlidir.

Mali Danışmanlık Nedir?

Mali danışmanlık, bir işletmenin muhasebe düzeni, mali tabloları ve mali mevzuattan doğan yükümlülükleri konusunda yetkili bir meslek mensubundan görüş alınmasıdır. Mevzuatta bu hizmet mali müşavirlik olarak adlandırılır ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ile düzenlenir.

Kanun'un 2. maddesi mesleğin konusunu üç grupta sayar. İlki defterlerin tutulması, bilanço, kâr-zarar tablosu ve beyannamelerin düzenlenmesidir. İkincisi muhasebe sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi ile işletmecilik, muhasebe, finans ve mali mevzuat konularında müşavirlik yapılmasıdır. Üçüncüsü bu konularda belgelere dayanılarak inceleme, tahlil ve denetim yapılması, mali tablo ve beyannamelerle ilgili yazılı görüş verilmesi ve rapor düzenlenmesidir. Mali danışmanlık ikinci ve üçüncü gruptaki işleri kapsar. Varılan sonuçlar işletmeye yazılı ya da sözlü olarak bildirilir.

Bu Hizmeti Kimler Verebilir?

Kanun'un 2. maddesindeki işleri bir işyerine bağlı olmaksızın yapanlara serbest muhasebeci mali müşavir denir. 5. madde bu unvan için belirli alanlarda en az lisans düzeyinde öğrenim, en az üç yıllık staj, sınav başarısı ve ruhsat şartlarını arar. Yeminli mali müşavirler de müşavirlik ve inceleme işlerini yapabilir, ancak defter tutamaz.

Meslek mensuplarının çalışma usul ve esaslarını düzenleyen Yönetmelik'in 29. maddesine göre mesleğin konusuna giren işleri yetkili olmayanlar yapamaz. Meslek unvanlarının yetkisiz kişilerce kullanılması Kanun'un 3. maddesiyle yasaklanmıştır.

Sır Saklama ve Bağımsızlık

3568 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre meslek mensupları ve yanlarında çalışanlar, işleri dolayısıyla öğrendikleri bilgi ve sırları açıklayamaz. Yönetmelik'in 7. maddesi bu yükümlülüğün mesleki faaliyete son verilse bile sürdüğünü belirtir. Suç oluşturan hâllerin yetkili mercilere duyurulması, adli ve idari inceleme ve soruşturmalar ile tanıklık bu yasağın dışındadır.

Yönetmelik'in 9. maddesine göre meslek mensupları çalışmalarını kendi sorumlulukları altında tam bir bağımsızlıkla yürütür. 8. madde, işletme sahip ve yöneticilerine isabetli karar alabilmeleri için doğru bilgi sağlanmasını meslek mensubunun sorumluluğu sayar.

Sözleşme Zorunluluğu

Yönetmelik'in 24. maddesi süreklilik gösteren müşavirlik hizmetinde ve inceleme, tahlil, denetim yapılarak rapor düzenlenmesi işlerinde sözleşme yapılmasını zorunlu tutar. 25. maddeye göre sözleşmede en az şu bilgiler bulunur.

  • Tarafların açık adresleri, vergi daireleri ve vergi dairesi sicil numaraları
  • Yapılacak işlerin amacı ve kapsamı
  • Tarafların karşılıklı sorumluluk ve yükümlülükleri
  • Ücret tutarı ve ödeme şekli
  • Sözleşmenin yeri, tarihi ve süresi

Sözleşmenin haklı nedenle ya da karşılıklı rızayla feshedilmesi hâlinde alınmış olan defter ve belgeler bir ay içinde devir teslim tutanağıyla sahibine geri verilir.

Muhasebe Sisteminin Kurulması

Vergi Usul Kanunu'nun 175. maddesindeki yetkiye dayanılarak çıkarılan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'ne bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler uymak zorundadır. Bu işletmeler muhasebe sistemlerini Tebliğ'deki tekdüzen hesap çerçevesi ve hesap planı doğrultusunda kurar. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar yalnızca muhasebenin temel kavramlarına uymakla yükümlüdür.

2 Sıra No.lu Tebliğ uyarınca hesap gruplarının ve büyük defter hesaplarının adı, kod numarası ve sıralaması değiştirilemez. Boş bırakılan 8 numaralı sınıf yönetim muhasebesi amacıyla kullanılabilir.

Maliyet hesaplarında giderler 7/A seçeneğinde fonksiyon esasına, 7/B seçeneğinde çeşit esasına göre izlenir. 3 Sıra No.lu Tebliğ'e göre bir önceki yıl aktif toplamı veya net satışlar toplamı belirlenen haddi aşan üretim ve hizmet işletmeleri için 7/A seçeneği zorunludur. Ticaret işletmeleri ile haddin altında kalan işletmeler iki seçenekten birini tercih edebilir.

Temel ve Ek Mali Tablolar

1 Sıra No.lu Tebliğ yedi mali tablo sayar. Bilanço ve gelir tablosu, dipnotları ve ekleriyle birlikte temel mali tabloları, diğerleri ek mali tabloları oluşturur.

Tablo Gösterdiği bilgi Türü
Bilanço Belli bir tarihteki varlıklar ve bunların sağlandığı kaynaklar Temel
Gelir tablosu Bir dönemin gelirleri, maliyet ve giderleri ile dönem net kârı veya zararı Temel
Satışların maliyeti tablosu Dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mal ve hizmetlerin maliyeti Ek
Fon akım tablosu Bir dönemde sağlanan fon kaynakları ve bunların kullanım yerleri Ek
Nakit akım tablosu Bir dönemdeki nakit akışlarının kaynakları ve kullanım yerleri Ek
Kâr dağıtım tablosu Dönem kârının dağıtım biçimi Ek
Öz kaynaklar değişim tablosu Öz kaynak kalemlerindeki dönem içi artış ve azalışlar Ek

Bilanço esasına göre defter tutan her işletme bilanço ve gelir tablosunu düzenler. Bir önceki yıl aktif toplamı veya net satışlar toplamı belirlenen haddi aşan işletmeler ek mali tabloları da düzenler. Hadler, 10 Sıra No.lu Tebliğ uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Bu işletmelerin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesine ek mali tablolardan yalnızca kâr dağıtım tablosunu eklemesi yeterlidir.

Mali Tablolar Nasıl Okunur?

Mali tablolardaki tutarlar birbirine oranlanarak yorumlanır. Sık kullanılan dört oran aşağıdadır.

Oran Hesaplanışı Gösterdiği durum Dayandığı tablo
Cari oran Dönen varlıklar / Kısa vadeli yabancı kaynaklar Dönen varlıkların bir yıl içinde ödenecek borçları karşılama düzeyi Bilanço
Asit-test oranı (Dönen varlıklar - Stoklar) / Kısa vadeli yabancı kaynaklar Stoklar hesaba katılmadan kısa vadeli borçların karşılanma düzeyi Bilanço
Borç / öz kaynak oranı Toplam yabancı kaynaklar / Öz kaynaklar Borçların öz kaynaklara göre büyüklüğü Bilanço
Brüt kâr marjı Brüt satış kârı / Net satışlar Satışların maliyeti düşüldükten sonra net satışlardan kalan pay Gelir tablosu

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın sektör bilançolarında asit-test oranı hesaplanırken stokların yanında gelecek aylara ait giderler ve diğer dönen varlıklar da düşülür. Aynı kaynakta borç ve öz kaynak ilişkisi, öz kaynakların yabancı kaynaklara oranı biçiminde tersinden hesaplanır. Oranlar, işletmenin önceki dönemleriyle ve aynı sektördeki işletmelerle karşılaştırılarak değerlendirilir.

Nakit Akışı ve Bütçe Takibi

1 Sıra No.lu Tebliğ'deki dönemsellik kavramı gereğince gelir ve giderler tahakkuk esasına göre kaydedilir. Vadeli yapılan bir satış, bedeli tahsil edilmeden gelir tablosuna girer. Bu nedenle kâr gösteren bir işletmenin kasasında ve banka hesabında aynı dönemde yeterli para bulunmayabilir.

Nakit akışı takibinde tahsilatlar ve ödemeler vadelerine göre izlenir. Vergi, sosyal güvenlik primi, ücret ve kredi taksiti gibi tarihi belli ödemeler nakit planına işlenir. Bütçe takibinde dönem başında öngörülen gelir ve gider tutarları gerçekleşen tutarlarla karşılaştırılır ve farkların nedeni araştırılır.

Mali Tabloların Hazırlanma Süresi ve Sermaye Kaybı

Türk Ticaret Kanunu'nun 514. ve 610. maddelerine göre anonim ve limited şirketlerde geçmiş hesap dönemine ait finansal tablolar, bilanço gününü izleyen hesap döneminin ilk üç ayı içinde hazırlanır ve genel kurula sunulur.

Aynı Kanun'un 376. maddesine göre son yıllık bilançoda sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar nedeniyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır. Karşılıksız kalan kısım üçte ikiye ulaşmışsa genel kurulun sermayenin üçte biriyle yetinmeye ya da sermayenin tamamlanmasına karar vermesi gerekir. Bu karar alınmazsa şirket kendiliğinden sona erer. 633. madde uyarınca bu hükümler limited şirketlerde de uygulanır.

Yasal Sınırlar İçinde Vergi Planlaması

Vergi kanunları mükellefe bazı konularda seçim hakkı tanır. Vergi planlaması bu seçimlerin sonuçlarının önceden hesaplanmasıdır. Vergi Usul Kanunu'ndaki seçimlik haklardan bazıları şunlardır.

  • İş hacmi hadlerin altında kalan tüccarın 177. madde uyarınca kendi isteğiyle bilanço esasına göre defter tutması
  • Bilanço esasına göre defter tutanların mükerrer 315. madde uyarınca azalan bakiyeler usulüyle amortisman ayırması
  • Değeri 2026 yılı için 12.000 TL'yi aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşların 313. madde uyarınca doğrudan gider yazılması

Azalan bakiyeler usulünde oran, yüzde 50'yi geçmemek üzere normal amortisman oranının iki katıdır. Mükerrer 320. maddeye göre normal amortisman usulüyle amortisman ayrılmaya başlandıktan sonra bu usulden dönülemez, azalan bakiyeler usulünden normal usule ise geçilebilir.

Planlamanın sınırını Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesi belirler. Vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas alınır. Yapılmamış bir işlemin yapılmış gibi gösterilmesi ya da kayıtların gerçeğe aykırı düzenlenmesi planlama değildir. 359. madde, defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapılmasını ve sahte belge düzenlenmesini ya da kullanılmasını hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları arasında sayar. Bu fiillerle vergi ziyaına yol açılması hâlinde 344. madde uyarınca vergi ziyaı cezası üç kat uygulanır.

Tam Tasdikten Farkı

Mali danışmanlık görüş ve bilgi verilmesine dayanır, tasdik niteliği taşımaz. Tasdik yetkisi 3568 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle yeminli mali müşavirlere verilmiştir. Yeminli mali müşavirler mali tabloların ve beyannamelerin mevzuata, muhasebe prensiplerine ve muhasebe standartlarına uygunluğunu tasdik eder. Yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ile eklerinin tasdiki tam tasdik olarak adlandırılır ve mükellefin isteğine bağlıdır.

Tasdik edilmiş mali tablolar, kamu idaresince tasdikin kapsamı ölçüsünde incelenmiş belge kabul edilir. Tasdikin doğru olmaması hâlinde yeminli mali müşavir, tasdikin kapsamıyla sınırlı olarak ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Danışmanlık kapsamında verilen yazılı ya da sözlü görüş bu sonuçları doğurmaz.

İşletmeden İstenen Belgeler

İnceleme için aşağıdaki belge ve bilgilerin meslek mensubuna verilmesi gerekir.

  • Son hesap dönemlerine ait bilanço ve gelir tabloları
  • İncelenen döneme ait ayrıntılı mizan
  • Verilmiş vergi beyannameleri ve tahakkuk fişleri
  • Banka hesap ekstreleri, kredi sözleşmeleri ve geri ödeme planları
  • Alıcı ve satıcı hesaplarının vadelerine göre dökümü
  • Stok sayım listeleri ve amortismana tabi varlıkların listesi

Büroda Yürütülen İşlemler

  • Müşavirlik konusunun ve kapsamının sözleşmeyle belirlenmesi
  • Hesap planının ve kayıt düzeninin işletmenin faaliyetine göre kurulması
  • Bilanço ve gelir tablosunun incelenmesi ve mali oranların hesaplanması
  • Nakit akışının izlenmesi ve bütçenin gerçekleşen tutarlarla karşılaştırılması
  • Vergi kanunlarındaki seçimlik hakların işletme açısından değerlendirilmesi
  • Mevzuat değişikliklerinin işletmeye etkisinin açıklanması
  • İnceleme sonuçlarının yazılı ya da sözlü olarak bildirilmesi

Sık Sorulan Sorular

Hayır. 3568 sayılı Kanun'un 2. maddesi defter tutmayı ve müşavirlik yapmayı ayrı bentlerde sayar. Danışmanlık, muhasebe sisteminin kurulmasını, mali tabloların incelenmesini ve mali mevzuat konularında görüş verilmesini kapsar.

Süreklilik gösteren müşavirlik hizmetinde ve inceleme, tahlil, denetim işlerinde sözleşme yapılması zorunludur. Sözleşmede işin amacı ve kapsamı, tarafların sorumlulukları, ücret ile sözleşmenin yeri, tarihi ve süresi yer alır.

Hayır. 3568 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre meslek mensupları ve yanlarında çalışanlar, işleri dolayısıyla öğrendikleri bilgi ve sırları açıklayamaz. Suç oluşturan hâllerin yetkili mercilere duyurulması, adli ve idari incelemeler ile tanıklık bu yasağın dışındadır.

Bilanço esasına göre defter tutan her işletme bilanço ve gelir tablosunu düzenler. Bir önceki yıl aktif toplamı veya net satışlar toplamı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri'nde belirlenen haddi aşan işletmeler ek mali tabloları da düzenler.

Vergi planlaması, amortisman usulü veya defter tutma usulü gibi kanunun tanıdığı seçimlik hakların kullanılmasıdır. Kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapılması ya da sahte belge kullanılması ise Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde hapis cezası öngörülen kaçakçılık suçlarındandır.

Kaynaklar

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Tutarlar ve süreler her yıl değişebildiği için güncel mevzuatın esas alınması gerekir.