E-Dönüşüm Nedir?
E-dönüşüm, işletmelerin kâğıt ortamında düzenlediği fatura, irsaliye ve makbuz gibi belgeler ile tuttuğu defterlerin elektronik ortama taşınmasını ifade eden genel bir adlandırmadır. Elektronik belge yeni bir belge türü değildir, kâğıt belgeyle aynı hukuki niteliğe sahiptir.
Uygulamaların dayanağı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 242. maddesidir. Bu madde Hazine ve Maliye Bakanlığı'na elektronik defter, belge ve kayıtların oluşturulması, iletilmesi, saklanması ve ibrazına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi verir. Elektronik belgelere ilişkin kurallar 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nde, elektronik deftere ilişkin kurallar 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği'nde yer alır.
E-Dönüşüm Uygulamaları
Başlıca uygulamalar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Uygulama | Kimler için zorunlu | Yerine geçtiği belge |
|---|---|---|
| e-Fatura | Brüt satış hasılatı hadde ulaşanlar ve belirli sektörler | Fatura |
| e-Arşiv Fatura | e-Fatura uygulamasına dâhil olanlar. Dâhil olmayanlar portal üzerinden düzenler | Fatura |
| e-İrsaliye | Hasılatı hadde ulaşan e-Fatura kullanıcıları ve belirli sektörler | Sevk irsaliyesi |
| e-Serbest Meslek Makbuzu | Vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı | Serbest meslek makbuzu |
| e-Müstahsil Makbuzu | e-Faturaya geçmek zorunda olup müstahsil makbuzu düzenleyenler | Müstahsil makbuzu |
| e-Defter | Bilanço esasına göre defter tutanlar | Yevmiye ve büyük defter |
Tebliğde e-Gider Pusulası, e-Bilet ve e-Adisyon gibi uygulamalar da düzenlenmiştir.
e-Fatura Zorunluluğu
e-Fatura, uygulamaya kayıtlı mükellefler arasında Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sistemi üzerinden gönderilip alınan elektronik faturadır. Kayıtlı mükellefler birbirlerine düzenledikleri faturaları e-Fatura olarak göndermek ve almak zorundadır.
509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre brüt satış hasılatı aşağıdaki hadlere ulaşan mükellefler uygulamaya geçmek zorundadır. Hadler 2022 ve sonraki hesap dönemleri için geçerlidir ve brüt satış hasılatı ya da satışlar ile gayrisafi iş hasılatı üzerinden ölçülür.
| Mükellef grubu | Brüt satış hasılatı haddi |
|---|---|
| Genel had | 3.000.000 TL |
| İnternet sitelerinde veya diğer elektronik ortamlarda mal ya da hizmet satanlar | 500.000 TL |
| Gayrimenkul veya motorlu taşıt inşa, imal, alım, satım ya da kiralama işlerini yapanlar ile bu işlere aracılık edenler | 500.000 TL |
Bazı faaliyetlerde zorunluluk hasılata bağlı değildir. Başlıcaları şunlardır.
- Aracı hizmet sağlayıcıları, internette gayrimenkul ve motorlu araç ilanı yayımlayanlar, internet reklamcılığı hizmet aracıları
- Komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticareti yapanlar
- Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, ilaç ve medikal malzeme temin edenler
- Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan veya belediyelerden belge alarak konaklama hizmeti veren otel işletmeleri
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli (I) sayılı listedeki mallar için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan lisans alanlar ve şarj ağı işletmecileri
Hadlerin altında kalanlar da isteğe bağlı olarak uygulamaya dâhil olabilir. Başkanlık ayrıca riskli bulduğu mükelleflere, en az üç ay süre vererek yazılı bildirimle geçiş zorunluluğu getirebilir.
Zorunluluk Ne Zaman Başlar?
Hasılat haddine ulaşan mükellefler, ilgili hesap dönemini izleyen yılın yedinci ayının başından itibaren e-Fatura uygulamasına geçmek zorundadır. Hesap dönemi takvim yılı olan bir işletme hadde 2025 yılında ulaşmışsa zorunluluk 1 Temmuz 2026 tarihinde başlamıştır. Hadde 2026 yılında ulaşılırsa başlangıç tarihi 1 Temmuz 2027 olur.
Sektöre bağlı zorunluluklarda süre faaliyete göre değişir. Sebze ve meyve ticaretine başlayanlar ile aracı hizmet sağlayıcıları, işe başlama tarihinden itibaren üç ay içinde uygulamaya geçer.
e-Fatura uygulamasına geçen mükellefler aynı süre içinde e-Arşiv Fatura uygulamasına da geçer.
e-Arşiv Fatura ve Portal Üzerinden Fatura Düzenleme
e-Arşiv Fatura, e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmayan vergi mükelleflerine ve vergi mükellefi olmayanlara düzenlenen elektronik faturadır. Fatura alıcının talebine göre kâğıt çıktı olarak ya da elektronik ortamda iletilir.
509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre e-Arşiv Fatura uygulamasına dâhil olmayan mükelleflerin 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren düzenleyeceği faturaların, tutarına bakılmaksızın, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın e-Belge düzenleme portalı üzerinden e-Arşiv Fatura olarak düzenlenmesi zorunludur. Başkanlıktan izin alan özel entegratörlerin bu portala entegre sistemleri de kullanılabilir.
Ticari kazancı basit usulde tespit edilenler ile işletme hesabı esasına göre defter tutanlar için bu tarih, 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 589 Sıra No.lu Tebliğ ile bir yıl ertelenmiştir. Bu mükellefler 31 Aralık 2026 tarihine kadar yalnızca vergiler dâhil toplam tutarı 3.000 TL'yi aşan faturalarını portal üzerinden düzenlemek zorundadır. 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren onlar için de tutar sınırı kalkar.
e-İrsaliye, e-Serbest Meslek Makbuzu ve e-Müstahsil Makbuzu
e-İrsaliye, sevk irsaliyesinin elektronik belge olarak düzenlenmiş hâlidir ve malın fiilî sevkinden önce düzenlenir. e-Fatura uygulamasına kayıtlı olup brüt satış hasılatı 2021 veya sonraki bir hesap döneminde 10.000.000 TL ve üzeri olan mükellefler, izleyen hesap döneminin yedinci ayının başından itibaren e-İrsaliye uygulamasına geçmek zorundadır. Maden işletmeciliği ve şeker imali gibi bazı faaliyetlerde zorunluluk hasılata bağlı değildir.
Vergiden muaf olmayan bütün serbest meslek erbabı, tahsilatlarını e-Serbest Meslek Makbuzu ile belgelendirmek zorundadır. Yeni işe başlayanlar için geçiş süresi, işe başlanan ayı izleyen üçüncü ayın sonunda dolar.
e-Müstahsil Makbuzu, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımlarda düzenlenir. e-Fatura uygulamasına geçmek zorunda olup müstahsil makbuzu düzenleyenler ile sebze ve meyve ticareti yapan komisyoncu ve tüccarlar için zorunludur.
e-Defter
e-Defter, Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu gereğince tutulması zorunlu olan defterlerdeki bilgileri kapsayan elektronik kayıtlar bütünüdür. 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren bilanço esasına göre defter tutan mükellefler yevmiye defterini ve büyük defteri e-Defter olarak tutmak zorundadır. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ile serbest meslek erbabı kayıtlarını Defter-Beyan Sistemi'nde tutar.
Defterler aylık dönemler hâlinde oluşturulur ve berat dosyaları Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sistemine yüklenir. Yükleme süresi gelir vergisi mükelleflerinde ilgili ayı izleyen dördüncü ayın 10'uncu günü, diğer mükelleflerde aynı ayın 14'üncü günü sonunda dolar. Uygulamaya dâhil olması gereken mükelleflerin kâğıt ortamında tuttuğu defterler hiç tutulmamış sayılır.
Yararlanma Yöntemleri ve Mali Mühür
509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre elektronik belge uygulamalarından üç yöntemle yararlanılabilir.
- GİB Portal yönteminde belgeler, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın internet üzerinden sunduğu portaller aracılığıyla düzenlenir.
- Özel entegratör yönteminde belgeler, Başkanlıktan izin almış kuruluşların bilgi işlem sistemleri üzerinden gönderilir ve alınır.
- Doğrudan entegrasyon yönteminde Başkanlığın belirlediği şartları taşıyan mükellefler, kendi bilgi işlem sistemlerini Başkanlığın sistemleriyle bütünleştirir.
Başvurular ebelge.gib.gov.tr adresinde, e-Defter başvurusu ise edefter.gov.tr adresinde yayımlanan kılavuzlara göre yapılır. e-Defter'in Başkanlıktan uyumluluk onayı almış bir yazılımla tutulması gerekir.
Mali mühür, Başkanlık adına TÜBİTAK BİLGEM Kamu Sertifikasyon Merkezi tarafından hazırlanan elektronik sertifika altyapısıdır. Tüzel kişiler belgelerini mali mühürle onaylar. Gerçek kişiler nitelikli elektronik sertifika ile imzalayabilir ya da mali mühür kullanabilir. Özel entegratör yöntemini kullanan mükellefler, belgelerinin entegratörün mali mührüyle onaylanmasına izin verebilir.
Belge Düzenleme Süresi ve Kâğıt Belge Düzenlenebilen Hâller
Elektronik belgeler de Vergi Usul Kanunu'ndaki sürelere tabidir. Kanun'un 231. maddesine göre fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır.
Elektronik olarak düzenlenmesi zorunlu bir belge yalnızca tebliğde sayılan hâllerde kâğıt olarak düzenlenebilir. Başkanlığın sistemlerindeki arıza, kesinti ve bakım, mükellefin ya da özel entegratörün sistemindeki belgelenebilen arızalar ile mali mührün veya elektronik imza aracının arızalanması ya da çalınması bu hâller arasındadır. Bu nedenle uygulamalara dâhil olanların yeterli miktarda basılı belge bulundurması zorunludur.
Saklama ve İbraz Yükümlülüğü
Elektronik belgeler, üzerlerindeki mali mühür veya elektronik imzayı da içerecek şekilde elektronik ortamda saklanır ve istendiğinde ibraz edilir. Belgeyi düzenleyenin kâğıt çıktı alarak saklaması bu yükümlülüğü karşılamaz. Alıcı belgeyi kendisine iletildiği şekle göre elektronik ortamda ya da kâğıt olarak saklar.
Vergi Usul Kanunu'nun 253. maddesine göre defter ve belgeler, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl süreyle saklanır. Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesi tacirler için on yıllık saklama süresi öngörür. Saklamanın Türkiye sınırları içinde yapılması zorunludur. Özel entegratörden ya da saklama kuruluşundan hizmet alınması mükellefin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kâğıt Belge Düzenlemenin Sonuçları
Elektronik olarak düzenlenmesi gereken fatura, serbest meslek makbuzu, müstahsil makbuzu veya gider pusulasının zorunlu hâller dışında kâğıt olarak düzenlenmesi, Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesine göre özel usulsüzlük cezasını gerektirir. Ceza, belgeyi düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine ayrı ayrı kesilir ve belgeye yazılması gereken tutarın yüzde 10'u oranındadır. 2026 yılında bu ceza, takvim yılı içindeki ilk tespitte her bir belge için 17.000 TL'den az olamaz. Sonraki tespitlerde alt sınır yükselir.
e-İrsaliye olarak düzenlenmesi gereken sevk irsaliyesinin kâğıt olarak düzenlenmesinde de aynı madde uyarınca her bir belge için özel usulsüzlük cezası kesilir. Uygulamalara süresi içinde geçmeyen mükellefler hakkında da Kanun'daki ceza hükümleri uygulanır.
İşletmeden İstenen Belgeler
Zorunluluğun belirlenmesi ve başvurular için aşağıdaki bilgi ve belgelerin büroya ulaştırılması gerekir.
- Önceki hesap dönemlerine ait brüt satış hasılatını gösteren gelir tablosu
- Faaliyet konusunu gösteren belgeler ile varsa lisans, ruhsat ve yetki belgeleri
- İnternet üzerinden satış yapılıyorsa satış yapılan sitelere ilişkin bilgiler
- Mali mühür veya elektronik imza sertifikasına ilişkin bilgiler
- Kullanılan muhasebe ve fatura yazılımına ilişkin bilgiler ile varsa özel entegratör sözleşmesi
- e-Defter beratlarının meslek mensubunca imzalanması isteniyorsa Dijital Vergi Dairesi üzerinden verilen muvafakatname