e-Defter ve Berat Nedir?
e-Defter, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 242. maddesinde, Kanun'a göre tutulması zorunlu olan defterlerde yer alması gereken bilgileri kapsayan elektronik kayıtlar bütünü olarak tanımlanmıştır. Fatura ve irsaliye gibi belgelere ilişkin diğer e-dönüşüm uygulamalarından farklı olarak e-Defter, yasal defterlerin elektronik dosya hâlinde oluşturulmasını, onaylanmasını ve saklanmasını konu alır. Uygulamanın esasları 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği ile belirlenmiştir.
Aynı madde elektronik defter beratını, elektronik ortamda tutulan defterlere ilişkin olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen standartlara uygun bilgileri içeren ve Başkanlık tarafından onaylanmış elektronik dosya olarak tanımlar. e-Defter Uygulama Kılavuzu'na göre berat dosyası defterdeki muhasebe kayıtlarını içermez. Deftere ait imza veya mühür değeri, işletme ve muhasebeci bilgileri ile defterin türü ve dönemi gibi özet bilgileri taşır.
Başkanlık onaylı berat alınmadıkça oluşturulan defterin yasal geçerliliği olmaz. Buna karşılık berat onayı, kayıtların içerik ve gerçeğe uygunluk bakımından denetlendiği anlamına gelmez. Defterdeki bilgilerin gerçek duruma uygunluğundan mükellef sorumludur.
Hangi Defterler e-Defter Olarak Tutulur?
Uygulamada yevmiye defteri ile büyük defter aylık dönemler hâlinde oluşturulur ve her biri için ayrı berat dosyası hazırlanır. Envanter defterinin e-Defter olarak tutulması isteğe bağlıdır. Bu defter aylık değil, hesap dönemi itibarıyla oluşturulur. Başkanlığın 13 Ekim 2025 tarihli duyurusuna göre envanter defterini 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren elektronik ortamda tutmak isteyenler Dijital Vergi Dairesi üzerinden başvuruda bulunur.
Kimler e-Defter Tutmak Zorundadır?
Tebliğ'e göre aşağıdaki mükellefler e-Defter uygulamasına dâhil olmak zorundadır.
- e-Fatura uygulamasına geçme zorunluluğu bulunan mükellefler
- Türk Ticaret Kanunu'nun 397. maddesi uyarınca bağımsız denetime tabi olan şirketler
- 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar ile bu usulü kendi isteğiyle seçenler
İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ile serbest meslek erbabı kayıtlarını Defter-Beyan Sistemi'nde tutar. Uygulamaya dâhil olması gereken mükelleflerin kâğıt ortamında tuttuğu defterler hiç tutulmamış sayılır. Zorunlu olduğu hâlde uygulamaya dâhil olmayanların e-Defter hesabı Başkanlık tarafından re'sen açılır.
Beratın Açılış ve Kapanış Onayı İşlevi
Fiziki ortamda tutulan yevmiye defterinin açılış ve kapanış onayları kural olarak notere yaptırılır. e-Defter'de bu işlevi berat görür. Tebliğ'e göre hesap döneminin ilk ayına ait beratın alınması açılış onayı, son ayına ait beratın alınması kapanış onayı, diğer aylara ait beratların alınması ise ilgili aylara ait defterlerin noter onayı yerine geçer. Türk Ticaret Kanunu'nun 64. maddesi de elektronik ortamda tutulan defterlerin açılışında ve yevmiye defterinin kapanışında noter onayı aranmayacağını belirtir.
Envanter defteri e-Defter olarak tutuluyorsa hesap döneminin ilk gününe ait berat açılış onayı, son gününe ait berat kapanış onayı sayılır.
Aylık Yükleme Süreleri
Kural olarak dosyalar her ay için ayrı ayrı oluşturulur, imzalanır ve Başkanlığın sistemine yüklenir. Tebliğ'in 4.3.4 numaralı fıkrasına göre süre, gelir vergisi mükelleflerinde ilgili ayı izleyen dördüncü ayın 10'uncu günü, diğer mükelleflerde aynı ayın 14'üncü günü sonunda dolar. Hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için süreler aşağıdadır.
| Defterin ait olduğu ay | Gelir vergisi mükellefleri | Diğer mükellefler |
|---|---|---|
| Ocak | 10 Mayıs | 14 Mayıs |
| Şubat | 10 Haziran | 14 Haziran |
| Mart | 10 Temmuz | 14 Temmuz |
| Nisan | 10 Ağustos | 14 Ağustos |
| Mayıs | 10 Eylül | 14 Eylül |
| Haziran | 10 Ekim | 14 Ekim |
| Temmuz | 10 Kasım | 14 Kasım |
| Ağustos | 10 Aralık | 14 Aralık |
| Eylül | 10 Ocak | 14 Ocak |
| Ekim | 10 Şubat | 14 Şubat |
| Kasım | 10 Mart | 14 Mart |
| Aralık | 10 Nisan | 14 Mayıs |
Hesap döneminin son ayına ait dosyalarda süre yıllık beyannameye bağlanmıştır. Gelir vergisi mükellefleri bu dosyaları gelir vergisi beyannamesinin verileceği ayı izleyen ayın 10'uncu günü, diğer mükellefler kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği ayı izleyen ayın 14'üncü günü sonuna kadar yükler. Takvim yılı esasında bu günler 10 Nisan ve 14 Mayıs'tır. Son aya ait defter, dönem sonu işlemleri kapsamında yapılan envanter ve kapanış kayıtlarını da içerir. Özel hesap dönemi kullananlar tablodaki ayları kendi hesap dönemlerinin başlangıç ve bitiş aylarına göre dikkate alır.
Geçici Vergi Dönemleri Bazında Yükleme
Mükellefler isterlerse dosyalarını üçer aylık geçici vergi dönemleri itibarıyla yükleyebilir. Bu seçenekte de her ay için ayrı defter ve berat dosyası oluşturulur, değişen yalnızca yükleme süresidir. Gelir vergisi mükellefleri üç aya ait dosyaları ilgili döneme ilişkin geçici vergi beyannamesinin verileceği ayı izleyen ayın 10'uncu günü, diğer mükellefler 14'üncü günü sonuna kadar yükler.
| Geçici vergi dönemi | Gelir vergisi mükellefleri | Diğer mükellefler |
|---|---|---|
| Ocak, Şubat, Mart | 10 Haziran | 14 Haziran |
| Nisan, Mayıs, Haziran | 10 Eylül | 14 Eylül |
| Temmuz, Ağustos, Eylül | 10 Aralık | 14 Aralık |
| Ekim, Kasım, Aralık | 10 Nisan | 14 Mayıs |
Son üç aya ait dosyalarda süre, aylık yüklemede olduğu gibi yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği aya göre belirlenir.
Tercih, her hesap döneminin ilk ayında e-Defter uygulaması üzerinden bildirilir. Hesap dönemi içinde işe başlayanlar tercihlerini işe başladıkları ayda bildirir. Süresinde tercih bildirmeyenler aylık yükleme sürelerine tabi olur. Yapılan tercih, bildirim süresi içinde değiştirilmedikçe izleyen hesap dönemlerinde de geçerlidir. Başkanlığın duyurusuna göre 2026 yılı için tercih değişikliği 2 Şubat 2026 tarihine kadar yapılabilmiştir.
Sürenin Tatile Rastlaması ve Uzatılması
Vergi Usul Kanunu'nun 18. maddesine göre sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününde biter. Başkanlığın 2026 yılı vergi takviminde bu kural e-Defter sürelerine de uygulanmıştır. Aylık yüklemede Haziran 2026 defterlerinin süresi gelir vergisi mükellefleri için 10 Ekim 2026 Cumartesi yerine 12 Ekim 2026 Pazartesi günü dolar. Temmuz 2026 defterlerinin süresi diğer mükellefler için 14 Kasım 2026 Cumartesi yerine 16 Kasım 2026 Pazartesi günü dolar.
Tebliğ, Başkanlığa yükleme sürelerini bir aya kadar uzatma yetkisi verir. 2026 yılında 198 ve 202 sayılı Vergi Usul Kanunu sirküleriyle Mayıs ve Haziran aylarında dolan süreler uzatılmıştır. Bu nedenle her dönemde Başkanlığın güncel duyurularının izlenmesi gerekir.
Tebliğ'deki süreler dosyaların oluşturulması ve yüklenmesi için tanınan azami sürelerdir, beyanname ve ödeme sürelerini etkilemez. Vergi Usul Kanunu'nun 219. maddesindeki on günlük ve kırk beş günlük kayıt süreleri e-Defter tutanlar için de geçerlidir.
Mali Mühür ve Elektronik İmza
e-Defter ve berat dosyalarını tüzel kişiler mali mühürle, gerçek kişiler nitelikli elektronik sertifikayla ya da mali mühürle imzalar. Dosyaların mükellefin kendi mührü veya imzasıyla onaylanması esastır.
Mükellef, Dijital Vergi Dairesi üzerinden vereceği muvafakatnameyle imzalama ve yükleme işlemlerini defter tutma konusunda yetkili meslek mensubuna ya da uyumluluk onayı almış yazılım firmasına bırakabilir. Kılavuz'a göre muvafakatname bunlardan yalnızca birine verilebilir ve meslek mensubu için yürürlükte bir aracılık ve sorumluluk sözleşmesi aranır. Yetki verilmesi, mükellefin bu işlemlerden doğan hukuki ve cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Başkanlığın duyurusuna göre mali mührün süresinin dolması nedeniyle beratların süresinde yüklenememesi mücbir sebep sayılmaz ve ek süre verilmez. İmza aracı ya da mali mühür mükellefin elinde olmayan nedenlerle arızalanır veya çalınırsa durum belgeleriyle Başkanlığa bildirilir. Dosyalar yeni araç temin edildikten sonra en geç üç iş günü içinde yüklenir.
Dosyaların Saklanması ve Saklama Süresi
e-Defter dosyaları, bunlara ait beratlar ve Başkanlık onaylı beratlar birbirleriyle ilişkili şekilde elektronik ortamda saklanır. Tebliğ bu dosyaların mükellefin kendi bilgi işlem sisteminde ve Türkiye sınırları içinde saklanmasını zorunlu tutar. Üçüncü kişiler nezdinde saklama yapılması mükellefin sorumluluğunu kaldırmaz. Dosyaların kâğıt çıktısı hukuken hüküm ifade etmez.
Saklama yükümlülüğü, imza ve mühür değerleri ile doğrulama ve görüntüleme araçlarını da kapsar. Defter kaydı yerine geçen muhasebe fişleri kâğıt ya da elektronik ortamda defterlerle birlikte saklanır.
Vergi Usul Kanunu'nun 253. maddesine göre defterler, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl, Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesine göre on yıl saklanır. Bu süre içinde istenildiğinde eksiksiz ve okunabilir şekilde ibraz edilmeleri gerekir.
Başkanlık Sistemlerinde Saklanan Kopya
Mükellefin kendi sistemindeki asıl dosyalara ek olarak, e-Defter ve berat dosyalarının kopyalarının Başkanlığın ya da bu konuda izin almış özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren en az on yıl saklanması zorunludur. Tebliğ'in 2024 yılındaki değişiklikten önceki metninde ikincil kopya olarak anılan bu kopyaların yüklenmesinde de 4.3.4 numaralı fıkradaki süreler geçerlidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu'na göre 22 Mayıs 2024 tarihinden itibaren defter ve berat dosyaları Başkanlığın sistemine eşanlı olarak yüklenir ve kopya için ayrı bir saklama işlemi yapılmaz. Ocak 2025 ve sonraki dönemlerde büyük defter dosyası Başkanlığın sistemine yüklenmez. Yalnızca yevmiye defteri ile yevmiye defteri ve büyük defter beratları yüklenir. Kopyanın Başkanlıkta saklanması da büyük defterin yüklenmemesi de mükellefin asıl dosyaları saklama ve ibraz ödevini ortadan kaldırmaz.
Kayıtların Bozulması veya Kaybolması
Tebliğ'e göre Vergi Usul Kanunu'nda sayılan mücbir sebepler nedeniyle e-Defter veya berat kayıtları bozulur, silinir ya da zarar görürse ve dosyalar Başkanlıktan veya saklama hizmeti veren özel entegratörden de temin edilemezse zayi belgesi alınması gerekir. Bunun için durumun öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde ticari işletmenin bulunduğu yerdeki yetkili mahkemeye başvurulur. Zayi belgesi alındıktan sonra durum Başkanlığa yazılı olarak bildirilir. Başkanlığın yazılı izniyle kayıtlar yeniden oluşturulur ve yeni dosyalar sisteme yüklenir.
e-Defter'in oluşturulduğu ve saklandığı bilgi işlem sistemine haciz ya da el konulması hâlinde durum en geç üç iş günü içinde Başkanlığa bildirilir ve kayıtların nasıl tamamlanacağına ilişkin bir plan sunulur. Başkanlığın sistemindeki kesinti nedeniyle onaylanamayan beratlar zaman damgalı olarak imzalanır ve kesinti sona erdiğinde yeniden onaya sunulur.
Berat Yüklendikten Sonra Hataların Düzeltilmesi
e-Defter Uygulama Kılavuzu'na göre defterin hatalı ya da eksik olduğu yasal yükleme süresi dolmadan anlaşılırsa berat dosyası e-Defter uygulamasından silinebilir. Beratın silinmesiyle sistemdeki defter dosyası da geçersiz hâle gelir. Defter ve berat yeniden oluşturularak yüklenir.
Yasal yükleme süresi geçtikten sonra beratın silinmesi Başkanlığın değerlendirmesine bağlıdır. Mücbir sebep hâlinde zayi belgesi ve özel amaçlı yeminli mali müşavir raporuyla başvurulur. Hata uyumlu yazılımdan kaynaklanıyorsa durumun öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde yazılım firmasının teknik raporu ve yeminli mali müşavir raporuyla Başkanlığa başvurulur.
Vergi Usul Kanunu'nun 217. maddesine göre yevmiye defteri maddelerinde yapılan yanlışlar ancak muhasebe kurallarına göre düzeltilebilir. Bu nedenle sonradan fark edilen kayıt hataları kural olarak düzeltme kaydıyla giderilir.
Süresinde Yüklememenin Sonuçları
Tebliğ'in 6.8 numaralı fıkrasına göre e-Defter ve berat dosyalarını süresinde oluşturmayan, imzalamayan, yüklemeyen ya da süresinden sonra yükleyen mükellefler hakkında Vergi Usul Kanunu'nda öngörülen ceza hükümleri uygulanır. Geçici vergi dönemleri bazında yükleme yapanlarda cezanın belirlenmesinde her ay ayrı ayrı dikkate alınır.
Tebliğ uygulanacak maddeyi ayrıca saymaz. Kanun'un 352. maddesi, mükerrer 242. maddenin de aralarında bulunduğu kayıt düzeni hükümlerine uyulmamasını birinci derece usulsüzlük sayar. Mükerrer 355. madde ise mükerrer 242. maddedeki zorunluluklara uymayanlar için özel usulsüzlük cezası öngörür. Bu cezaların tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.