Yasal Dayanak
Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesi eski kanunun bu madde dışındaki hükümlerini yürürlükten kaldırmıştır. Geçici 6. maddeye göre kıdem tazminatı fonuna ilişkin kanun yürürlüğe girene kadar işçilerin kıdem tazminatı hakları 14. madde hükümlerine göre saklıdır.
Geçici 1. madde uyarınca 14. maddede eski kanunun 16, 17 ve 26. maddelerine yapılan atıflar, 4857 sayılı Kanun'un 24, 25 ve 32. maddelerine yapılmış sayılır. İhbar tazminatı ise 4857 sayılı Kanun'un 17. maddesine dayanır. Yeni iş arama izni 27. maddede, tazminatların zamanaşımı süresi ek 3. maddede yer alır.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Koşulları
Kıdem tazminatı, işe başlama tarihinden itibaren geçen her tam yıl için ödenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın açıklamasına göre işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması ön koşuldur. İkinci koşul, iş sözleşmesinin 14. maddede sayılan yollardan biriyle sona ermesidir.
Kural olarak kendi isteğiyle ayrılan işçi kıdem tazminatı alamaz ve çalışma süresinin uzunluğu bu sonucu değiştirmez. İstisnalar Kanun'da tek tek sayılmıştır. Aylık veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılan işçinin, bu ödemeye hak kazandığını ve bağlı olduğu kuruma başvurduğunu belgelemesi şarttır. Bakanlığın açıklamasına göre evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçinin sözleşmeyi evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde yazılı olarak feshetmesi ve evliliği gösteren belgeyi işverene sunması gerekir.
Sona Erme Şekline Göre Kıdem Tazminatı
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre sözleşmenin sona erme şekli kıdem tazminatı hakkını aşağıdaki gibi belirler.
| Sözleşmenin sona erme şekli | Kıdem tazminatı |
|---|---|
| İşverenin, 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin (II) numaralı bendi dışındaki bir nedenle feshi | Ödenir |
| İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller nedeniyle feshi | Ödenmez |
| İşçinin, aynı Kanun'un 24. maddesindeki haklı nedenlerle feshi | Ödenir |
| İşçinin haklı bir nedene dayanmayan istifası | Ödenmez |
| Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma | Ödenir |
| Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma | Ödenir |
| Yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı koşullarını tamamlayarak ayrılma | Ödenir |
| Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması | Ödenir |
| İşçinin ölümü | Ödenir |
İşçinin ölümü hâlinde tazminat kanuni mirasçılarına ödenir. Bakanlığın açıklamasına göre işyerinin devri işçiye tek başına haklı fesih nedeni vermez, ancak devirden önceki ve sonraki süreler kıdem hesabında birlikte dikkate alınır.
Kıdem Süresinin Hesaplanması
İşçinin kıdemi, sözleşmenin kesintisiz sürmesine ya da aralıklarla yeniden kurulmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler üzerinden hesaplanır. Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez.
Tutar her tam yıl için otuz günlük ücrettir ve bir yıldan artan süreler için aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Buna göre altı yıl üç ay çalışan işçinin tazminatı, altı yıllık tutara bir yıllık tutarın on ikide üçü eklenerek bulunur. Otuz günlük süre iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine değiştirilebilir.
Hesaplamaya Esas Ücret
Kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanır. 14. maddeye göre asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülmesi mümkün menfaatler de dikkate alınır. Uygulamada bu toplam giydirilmiş brüt ücret olarak anılır. Bakanlığın açıklamalarına göre hesaba katılan ve katılmayan başlıca ödemeler şunlardır.
- Hesaba katılanlar: Yemek ve yol parası, yakacak, konut, giyecek, aile ve çocuk yardımları, sağlık yardımı, kasa tazminatı, düzenli ödenen ikramiyeler ve devamlı ödenen primler
- Hesaba katılmayanlar: Yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti, evlenme, doğum ve ölüm yardımları, harcırah, bir defalık ikramiyeler, devamlılık göstermeyen primler, iş elbisesi ve koruyucu malzeme bedelleri
Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hâllerde, son bir yılda ödenen ücretin o sürede çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama ücret esas alınır. Esas alınacak ücret ve ek ödemeler, sözleşmenin sona erdiği döneme ait ücret bordrosunda yer alan tutarlarla karşılaştırılarak belirlenir.
Kıdem Tazminatı Tavanı
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre kıdem tazminatının yıllık tutarı, en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bakanlığın açıklamasına göre bu tavan, memur maaş katsayılarındaki artışa paralel olarak yılda iki kez belirlenir. Bakanlığın yayımladığı tabloya göre 2026 yılı tavanları aşağıdaki gibidir.
| Geçerlilik dönemi | Tavan |
|---|---|
| 1 Ocak 2026 ile 30 Haziran 2026 arası | 64.948,77 TL |
| 1 Temmuz 2026 ile 31 Aralık 2026 arası | 73.729,87 TL |
Hesaplamada sözleşmenin sona erdiği tarihte geçerli olan tavan uygulanır. Otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tavanı aşan işçinin her hizmet yılı için tavan tutarı esas alınır. 4857 sayılı Kanun'un 17. maddesinde ihbar tazminatı için benzer bir üst sınır öngörülmemiştir.
Bildirim Süreleri
4857 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Sözleşme, bildirimin yapılmasından başlayarak aşağıdaki sürelerin sonunda feshedilmiş sayılır.
| İşin sürdüğü süre | Bildirim süresi | Gün karşılığı |
|---|---|---|
| Altı aydan az | İki hafta | 14 gün |
| Altı aydan bir buçuk yıla kadar | Dört hafta | 28 gün |
| Bir buçuk yıldan üç yıla kadar | Altı hafta | 42 gün |
| Üç yıldan fazla | Sekiz hafta | 56 gün |
Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Aynı süreler işten ayrılmak isteyen işçi için de geçerlidir. Bakanlığın açıklamasına göre bildirim süreleri bölünemez ve kısmen uygulanamaz. Belirli süreli iş sözleşmelerinde, deneme süresi içindeki fesihlerde ve 24 ile 25. maddelerdeki haklı nedenlere dayanan fesihlerde bildirim süresi aranmaz.
İhbar Tazminatı ve Peşin Ödeme
Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder. Uygulamada ihbar tazminatı olarak anılan bu ödemenin hesabında da asıl ücrete ek olarak para ile ölçülebilen menfaatler dikkate alınır. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin vererek sözleşmeyi süreyi beklemeden feshedebilir.
Yükümlülük iki yönlüdür. Haklı bir nedeni olmadan bildirim süresine uymaksızın işi bırakan işçiden işveren de bu tazminatı isteyebilir. Kendi isteğiyle ayrılan işçi ise ayrılma nedeni ne olursa olsun ihbar tazminatı talep edemez.
İş güvencesi hükümlerinin kapsamı dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Bildirim şartına da uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca ödenir.
Yeni İş Arama İzni
4857 sayılı Kanun'un 27. maddesine göre işveren, bildirim süresi içinde işçiye yeni bir iş bulması için iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan iş arama izni vermek zorundadır. İznin süresi günde iki saatten az olamaz. İşçi isterse bu saatleri birleştirerek toplu kullanabilir. Bu durumda toplu izni işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlatır ve işverene bildirir.
İzin verilmez veya eksik kullandırılırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşçi izin süresinde çalıştırılırsa, çalışmadan hak edeceği ücrete ek olarak çalıştığı sürenin ücreti yüzde yüz zamlı ödenir.
Vergi ve Sigorta Primi Kesintileri
Fesih sırasında yapılan ödemelerin vergi ve prim karşısındaki durumu aşağıda özetlenmiştir.
| Ödeme | Gelir vergisi | Damga vergisi | Sigorta primi |
|---|---|---|---|
| Kanuna göre ödenmesi gereken kıdem tazminatı | Kesilmez | Binde 7,59 | Kesilmez |
| İhbar tazminatı | Kesilir | Binde 7,59 | Kesilmez |
| Bildirim süresinde çalışılarak hak edilen ücret | Kesilir | Binde 7,59 | Kesilir |
Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesine göre 1475 sayılı Kanun uyarınca ödenmesi gereken kıdem tazminatının tamamı gelir vergisinden istisnadır. 303 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'ne göre tavanı aşan ödemeler ücret olarak vergilendirilir. Karşılıklı sonlandırma sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar da istisna tutarının hesabında dikkate alınır.
İhbar tazminatı için Gelir Vergisi Kanunu'nda istisna yoktur. Kanun'un 61. maddesine göre ücretin tazminat adı altında ödenmesi niteliğini değiştirmez. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 13 Aralık 2023 tarihli özelgesine göre ihbar tazminatı ödendiği ayın ücreti sayılır ve kümülatif matrah esas alınarak vergilendirilir.
Damga vergisi, 488 sayılı Kanun'a ekli (1) sayılı tablo uyarınca her iki tazminattan binde 7,59 oranında kesilir. 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi kıdem ve ihbar tazminatlarını prime esas kazancın dışında tuttuğundan bu ödemelerden sigorta primi ve işsizlik sigortası primi kesilmez. 13 Aralık 2023 tarihli özelgede, asgari ücrete bağlı istisnaların o ayın ücretinde kullanılamayan kısmının aynı ayda ödenen tazminatlara uygulanması mümkün görülmüştür.
Beyan, Bildirim ve Gider Kaydı
Ücret sayılan ihbar tazminatı, ödendiği ayın bordrosunda gösterilir. Bu ödemeden kesilen gelir vergisi ile her iki tazminattan kesilen damga vergisi, izleyen ayın 26. günü sonuna kadar verilen muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir. İş sözleşmesinin sona ermesi ayrıca en geç on gün içinde işten ayrılış bildirgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilir.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesine göre işle ilgili olmak şartıyla sözleşmeye, ilama veya kanun emrine dayanılarak ödenen tazminatlar ticari kazançtan indirilir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 4 Ağustos 2020 tarihli özelgesine göre kıdem ve ihbar tazminatı ödemenin yapıldığı dönemde gider yazılır. Tahakkuk etmiş olsa da ödenmemiş kıdem tazminatı gider olarak dikkate alınmaz.
Zamanaşımı ve Gecikme Faizi
4857 sayılı Kanun'un ek 3. maddesine göre kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır. Geçici 8. madde uyarınca bu süre 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerine uygulanır.
Kanun'un 32. maddesine göre iş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücreti ile para ile ölçülebilen menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi nedeniyle açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Bakanlığın açıklamasına göre tazminat talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Örnek Hesaplama
Aşağıdaki tutarlar yalnızca hesaplama yöntemini göstermek için seçilmiştir. Belirsiz süreli sözleşmeyle 6 yıl 3 ay çalışan bir işçinin sözleşmesi Ekim 2026'da işveren tarafından bildirim süresi verilmeden feshedilmiştir. İşçinin günlük giydirilmiş brüt ücreti 2.300 TL, otuz günlük tutarı 69.000 TL'dir ve bu tutar tavanın altındadır.
| Kalem | Hesaplama | Tutar |
|---|---|---|
| Altı tam yılın kıdem tazminatı | 69.000 TL x 6 | 414.000,00 TL |
| Üç aylık sürenin kıdem tazminatı | 69.000 TL x 3 / 12 | 17.250,00 TL |
| Brüt kıdem tazminatı | 414.000 TL + 17.250 TL | 431.250,00 TL |
| Kıdem tazminatından kesilen damga vergisi | 431.250 TL x 0,00759 | 3.273,19 TL |
| Net kıdem tazminatı | 431.250 TL - 3.273,19 TL | 427.976,81 TL |
| Brüt ihbar tazminatı | 56 gün x 2.300 TL | 128.800,00 TL |
| İhbar tazminatından kesilen damga vergisi | 128.800 TL x 0,00759 | 977,59 TL |
İhbar tazminatından ayrıca gelir vergisi kesilir. Tutar, işçinin yıl başından itibaren oluşan kümülatif matrahına göre yüzde 15 ile yüzde 40 arasında değişen tarife oranlarıyla hesaplanır. Örnekte asgari ücrete bağlı istisnaların o ayın ücretinde kullanıldığı varsayılmıştır. Otuz günlük giydirilmiş ücret 80.000 TL olsaydı kıdem tazminatı tavan üzerinden, 73.729,87 TL ile 6,25 yılın çarpımı olan 460.811,69 TL olarak hesaplanırdı.