Bildirim Yükümlülüğünün Yasal Dayanağı
Hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı sayılır. Bu kişilerin işe başlaması Kanun'un 8. maddesi, işten ayrılması ise 9. maddesi uyarınca işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilir. Bildirimlerin şekli ve uygulama esasları Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir.
İşe başlama sigortalı işe giriş bildirgesiyle, işten ayrılma ise uygulamada işten çıkış bildirgesi olarak da anılan sigortalı işten ayrılış bildirgesiyle bildirilir. İşverenin ücret ve sosyal güvenlik alanındaki diğer yükümlülükleri bordro ve SGK işlemleri sayfasında özetlenmiştir.
İşe Giriş Bildirgesinde Genel Kural
Kanun'un 8. maddesine göre işveren, sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce Kurum'a bildirmekle yükümlüdür. Sigortalılık, Kanun'un 7. maddesi uyarınca çalışmaya başlanan tarihte başlar. Kurum'un açıklamasına göre bildirgenin işe başlamadan en az bir gün önce verilmesi gerekir. Buna göre ayın 17'sinde işe başlayacak sigortalının bildirgesi için son gün ayın 16'sıdır.
Aynı maddeye göre sigortalılar da çalışmaya başladıklarını en geç bir ay içinde Kurum'a bildirir. Sigortalının kendini bildirmemesi aleyhine delil oluşturmaz.
Genel Kuralın İstisnaları
Kanun'un 8. maddesi ile Yönetmelik'in 11. maddesinde sayılan aşağıdaki hâllerde, belirtilen süre içinde verilen bildirge süresinde verilmiş sayılır.
| Durum | Sürenin kapsamı | Süre |
|---|---|---|
| Genel kural | Sigortalı çalışmaya başlamadan önce bildirilir. | En geç bir gün önce |
| İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerleri | Bildirge en geç sigortalının çalışmaya başlatıldığı gün verilir. | Aynı gün |
| Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçları | Sefer sırasında işe alınanlar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bildirilir. | Bir ay |
| Kurum'a ilk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerleri | İlk defa sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihten itibaren bir ay içinde işe girenler, bu bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar bildirilir. | Bir ay |
| Kamu idarelerinin bazı personeli | İşsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personel ile yurt dışı görev için işe alınanlar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bildirilir. | Bir ay |
| Vizeye bağlı veya özelleştirme nedeniyle nakledilen kamu personeli | Süre, vize yazısının idareye ulaştığı günü ya da nakledilen personelin işe başladığı tarihi izleyen ikinci iş gününün sonunda dolar. | İkinci iş günü |
| Yabancı uyruklu sigortalılar | Süre çalışma izin belgesindeki izin başlangıç tarihinden, belge işverene farklı bir tarihte tebliğ edilmişse tebliğ tarihinden başlar. | 30 gün |
| Aynı işverenin başka işyerine nakil | Hizmet akdi sona ermeden nakledilen sigortalı için yeni işyeri numarasından verilen bildirge yasal süre dışında da kabul edilir. | Süresinde sayılır |
| Güvenlik korucuları | Bildirim valiliklerce, çalışmaya başlanan tarihten itibaren yapılır. | Bir ay |
İlk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde bir aylık sürenin dolmasından sonra işe alınanlar için genel kural uygulanır.
Bildirgenin Verilme Şekli
Yönetmelik'in 15. maddesine göre bildirim yükümlülüğü, sigortalı işe giriş bildirgesinin Kurum'a e-sigorta yoluyla verilmesiyle yerine getirilir. Bildirge dışında başka biçimlerde yapılan bildirimler geçerli sayılmaz. Kurum'un uygulama portalındaki 4a Sigortalı İşe Giriş ve İşten Ayrılış Bildirgesi uygulamasında bildirim üç yöntemle yapılabilir.
- Tekil giriş: Sigortalı bilgileri ekrandan girilir.
- Toplu giriş: Sigortalı bilgileri dosya hâlinde sisteme yüklenir.
- Web servis: İşlem web servis metotları aracılığıyla yapılır.
Elektronik ortamda gönderilmesi zorunlu tutulan bildirgenin kâğıt ortamında verilmesi, süresi içinde yapılmış olsa da Kanun'un 102. maddesine göre idari para cezası gerektirir. Kurum'un 2013/11 sayılı Genelgesi'ne göre e-sigorta yoluyla verilen bildirgenin barkod numaralı çıktısının bir nüshası imzası alınarak sigortalıya verilir, diğer nüshası sigortalının dosyasında saklanır.
Bildirim Tarihi ve İptal İmkânı
Kurum genelgelerindeki örneklere göre e-sigorta yoluyla yapılan bildirimde süre, son günün saat 23.59'una kadar devam eder. Kâğıt ortamında bildirimin kabul edildiği hâllerde, Yönetmelik'in 124. maddesine göre doğrudan veya adi postayla yapılan bildirimde evrakın Kurum kayıtlarına girdiği tarih, taahhütlü posta veya kargoyla yapılan bildirimde postaya ya da kargoya verildiği tarih esas alınır.
Yönetmelik'in 11. maddesine göre işveren, e-sigorta yoluyla verdiği işe giriş bildirgesini bildirgede belirtilen işe giriş tarihini izleyen ilk iş günü saat 23.59'a kadar aynı yolla iptal edebilir.
Kurum'un bilgi işlem sisteminde Kurumca tutanakla belgelenen bir arıza nedeniyle son gün gönderilemeyen bildirge, sorunun ortadan kalktığı tarihi izleyen beşinci iş gününün sonuna kadar verildiğinde süresinde kabul edilir.
İşten Ayrılış Bildirgesinin Süresi
Kanun'un 9. maddesine göre sigortalılık hizmet akdinin sona erdiği tarihte sona erer ve bu durum işveren tarafından en geç on gün içinde Kurum'a bildirilir. Yönetmelik'in 25. maddesine göre bildirim e-sigorta ile yapılır. Süre işten ayrılış tarihini izleyen günden başlar. Kurum'un 2020/8 sayılı Genelgesi'ndeki örnekte ayın 12'sinde işten ayrılan sigortalının bildirgesi için son gün ayın 22'sidir.
Süre bakımından aşağıdaki özel durumlar ayrıca düzenlenmiştir.
- İlk defa işyeri bildirgesi verilen işyerlerinde, ilk bir ay içinde işe girip hizmet akdi sona erenlerin bildirgesi bu bir aylık sürenin dolduğu tarihi takip eden onuncu güne kadar verilebilir.
- Hizmet akdi sona ermeden aynı işverenin başka bir işyerine nakledilen sigortalı için eski işyeri numarasından yasal süre dışında verilen bildirge de süresinde verilmiş sayılır.
İşten Ayrılış Bildirgesinde Yer Alan Bilgiler
Bildirgede sigortalının kimlik bilgilerinin yanında aşağıdaki bilgilere yer verilir.
- İşten ayrılış tarihi
- İşten ayrılış nedeni ve bu nedene karşılık gelen kod
- İşten ayrılınan aya ve bir önceki aya ait prime esas kazanç ile varsa eksik gün nedeni
- Sigortalının meslek adı ve kodu
İşten ayrılış ve eksik gün nedenlerine ilişkin kodları belirleme ve değiştirme yetkisi Yönetmelik'in 25. maddesiyle Kurum'a verilmiştir. Bu nedenle bildirge düzenlenirken Kurum'un yürürlükteki kod listesi esas alınır. Kurum'un 2013/11 sayılı Genelgesi'ne göre bildirgedeki ayrılış tarihi, kazanç, gün sayısı ve ayrılış nedeni bilgileri işsizlik ödeneğinin hesaplanmasında doğrudan kullanılır. Hak edilmeyen bir ödemeye yol açan hatalı bildirimden işveren sorumlu tutulur. Sözleşmenin sona erme biçiminin tazminat haklarına etkisi kıdem ve ihbar tazminatı yazısında ele alınmıştır.
Aynı Genelge'ye göre ayrılış tarihi, ayrılış nedeni ve kazanç bilgileri on günlük süre içinde e-sigorta üzerinden düzeltilebilir, bildirgenin iptali de bu süre içinde yapılabilir.
Sürenin Son Gününün Tatile Rastlaması
Kurum'un 2013/11 sayılı Genelgesi'ne göre işe giriş veya işten ayrılış bildirgesinin verilmesi gereken sürenin son günü resmî tatile rastlarsa, bildirge tatili izleyen ilk iş günü içinde verildiğinde süresinde verilmiş sayılır. Genelge'deki örneklerde cumartesi veya pazar gününe rastlayan son gün de izleyen pazartesiye taşınmıştır.
Kural olarak her yıl 1 ile 20 Temmuz arasında uygulanan mali tatil de süreleri etkiler. Kurum'un 2020/8 sayılı Genelgesi'ne göre süresi mali tatile rastlayan bildirimler, iş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri dışında, 27 Temmuz'a kadar yapıldığında süresinde sayılır.
İlgili Diğer Bildirimler
Kanun'un ek 1. maddesine göre işverenlerin 8., 9. ve 11. maddeler uyarınca Kurum'a yaptığı bildirimler, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 48. maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na, ilgili bölge müdürlüklerine ve Türkiye İş Kurumu'na yapılması gereken bildirimlerin yerine geçer. Bu nedenle işten ayrılan sigortalı için Türkiye İş Kurumu'na ayrıca bildirim yapılmaz.
İlk defa sigortalı çalıştıracak işveren ayrıca işyerini bildirir. Kanun'un 11. maddesine göre işyeri bildirgesi en geç sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihte verilir. Şirket kuruluşunun ticaret siciline bildirilmesi hâlinde ayrıca işyeri bildirgesi düzenlenmez. Bildirgeyi süresinde vermeyenlere bilanço esasına göre defter tutanlar için asgari ücretin üç katı, diğer defterleri tutanlar için iki katı, defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında ceza uygulanır.
İdari Para Cezaları
Bildirgelere ilişkin cezalar Kanun'un 102. maddesinde asgari ücrete bağlanmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre 2026 yılında aylık brüt asgari ücret 33.030 TL'dir. Aşağıdaki tutarlar bu rakam üzerinden hesaplanmıştır ve yalnızca 2026 yılı için geçerlidir.
| Fiil | Kanun'daki ölçü | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| İşe giriş bildirgesinin süresinde veya zorunlu olduğu hâlde elektronik ortamda verilmemesi | Her sigortalı için bir aylık asgari ücret | 33.030 TL |
| Bildirgenin verilmediğinin mahkeme kararından, denetimlerden ya da kamu idareleri ve bankalardan alınan bilgilerden anlaşılması | Her sigortalı için asgari ücretin iki katı | 66.060 TL |
| Aynı işyerinde, önceki tespitten itibaren bir yıl içinde aynı yollarla yeniden tespit | Her sigortalı için asgari ücretin beş katı | 165.150 TL |
| İşten ayrılış bildirgesinin süresinde veya elektronik ortamda verilmemesi | Her sigortalı için asgari ücretin onda biri | 3.303 TL |
Kurum'un 2020/8 sayılı Genelgesi'ne göre ceza, bildirgenin verilmesi gereken sürenin son gününde geçerli olan asgari ücret üzerinden hesaplanır.
İşten ayrılış bildirgesinde bir takvim ayındaki toplam ceza, işyeri defter ve belgelerinin ibraz edilmemesi hâlinde verilecek cezayı aşamaz. Bu üst sınır bilanço esasına göre defter tutanlar için asgari ücretin on iki katı, diğer defterleri tutanlar için altı katı, defter tutmakla yükümlü olmayanlar için üç katıdır. Ceza uygulanması bildirgenin verilmesi yükümlülüğünü kaldırmaz.
Cezalarda İndirim
Kanun'un 102. maddesi iki ayrı indirim öngörür.
- Bildirge yasal süresi geçtikten sonra otuz gün içinde işverence kendiliğinden verilir ve ceza tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 gün içinde ödenirse, ceza dörtte bir oranına karşılık gelen tutar üzerinden uygulanır. Mahkeme kararına, denetime veya kamu idarelerinden alınan belgelere dayanan cezalar bu indirimin dışındadır.
- İdari para cezası tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, cezaya karşı yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez.
Kurum'un 2020/8 sayılı Genelgesi'ne göre iki indirim birlikte uygulanır. Süresinden sonra otuz gün içinde kendiliğinden verilen bir işe giriş bildirgesi için 2026 yılında 33.030 TL olan ceza 8.257,50 TL üzerinden uygulanır. Bu tutar da 15 gün içinde ödendiğinde yaklaşık 6.193 TL tahsil edilir.
Cezaya İtiraz ve Dava Yolu
İdari para cezası ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. İşveren tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde cezayı öder veya aynı süre içinde Kurum'un ilgili ünitesine itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur. Yönetmelik'in 113. maddesine göre itirazlar itiraz komisyonunda incelenir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanır.
İtirazı reddedilen işveren, kararın kendisine tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilir. Bu süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir. Mahkemeye başvurulması cezanın takip ve tahsilini durdurmaz. 15 gün içinde ödenmeyen cezalar gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir. İdari para cezaları, fiilin işlendiği tarihten başlayan on yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
Para Cezası Dışındaki Sonuçlar
Sigortalının bildirilmeden çalıştırılmasının sonuçları idari para cezasıyla sınırlı değildir.
- Kanun'un ek 14. maddesine göre mahkeme kararıyla veya denetimlerde çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği tespit edilen işyerleri, ilk tespitte bir ay, ilk tespitten itibaren üç yıl içinde tekrar eden her tespitte bir yıl süreyle sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinden yararlanamaz.
- Kanun'un 86. maddesine göre çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait belgeler tebligata rağmen bir ay içinde verilmezse Kurumca re'sen düzenlenir ve primler işverene tebliğ edilir. Süresinde ödenmeyen primlere 89. madde uyarınca gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır.
- Çalışmaları Kurum'a bildirilmeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak çalıştıklarını ispatlayabilir.