Kesintinin Dayanağı
28 Temmuz 2024 tarihli 7524 sayılı Kanun ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesine ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 15. ve 30. maddelerine yeni bentler eklenmiştir. Bu hükümlere göre aracı hizmet sağlayıcıları ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıları, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki faaliyetleri nedeniyle satıcılara yaptıkları ödemelerden vergi kesintisi yapar. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 30. maddesindeki hüküm, Türkiye'de işyeri veya daimi temsilcisi bulunan yabancı satıcılara yapılan ödemeleri kapsar.
Kesinti oranı 9284 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yüzde 1 olarak belirlenmiştir. Uygulamanın usul ve esasları Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 330) ile açıklanmış ve uygulama 1 Ocak 2025'te başlamıştır.
Toplu Bakış
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Oran | Satış bedelinin yüzde 1'i | 9284 sayılı Karar |
| Matrah | KDV hariç satış bedeli ile ödül ve prim gibi menfaatler | Tebliğ md. 5 |
| Kesintiyi yapan | Satıcıya ödeme yapan pazaryeri | GVK md. 94 |
| Beyan | Pazaryerinin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi | Tebliğ md. 5 |
| Mahsup | Satıcının geçici vergi ve yıllık beyannamesi | Tebliğ md. 7 |
Kesintinin Matrahı
Tebliğ'e göre kesinti matrahı iki unsurdan oluşur. Birincisi satıcının pazaryeri üzerinden yaptığı mal ve hizmet satışlarının KDV hariç bedelidir. İkincisi pazaryerinin ödül, prim gibi adlarla satıcıya sağladığı menfaatlerdir. KDV ve konaklama vergisi matraha dâhil edilmez.
Pazaryerinin komisyon ücreti, kargo bedeli, hizmet bedeli veya banka komisyonu gibi adlarla satıcıya yansıttığı bedelleri satış tutarından düşerek ödeme yapması matrahı değiştirmez. Kesinti her durumda satış bedelinin KDV hariç tutarı üzerinden hesaplanır. Örneğin KDV dâhil 440.000 TL'lik satışta yüzde 10 KDV oranıyla matrah 400.000 TL, kesinti 4.000 TL'dir. Pazaryerinin bu satışlardan kestiği komisyon kesintiyi azaltmaz.
Ürün ve bedeli, kesilen vergi beyan edilmeden önce aynı dönem içinde iade edilirse pazaryeri kendi kayıtlarında düzeltme yapabilir. Vergi beyan edildikten sonra yapılan iadelerde pazaryeri düzeltme yapmaz. Bu durumda kesilen vergi satıcının kendi beyannamesinde mahsup edilir.
Kesinti Yapılmayan Satıcılar ve Satışlar
Tebliğ'in 6. maddesine göre aşağıdaki durumlarda kesinti yapılmaz:
- Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle vergi mükellefiyeti bulunmayanlara yapılan ödemeler
- Gelir Vergisi Kanunu'nun 9. maddesinin 10 numaralı bendi kapsamında vergiden muaf esnafa yapılan ödemeler
- Kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflere yapılan ödemeler
- Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 20/B maddesindeki istisnadan yararlananlara istisna kapsamındaki faaliyetleri için yapılan ödemeler
- Mükelleflerin ticari faaliyetleriyle ilgili olmayan zati giyim ve ev eşyası gibi satışları
- Satıcının kendi EFT-POS özellikli ödeme kaydedici cihazıyla veya kapıda nakit ödemeyle tahsil edilen satışlar
Pazaryeri, satıcının sunduğu mükellefiyet durumunu gösteren belgeyi, esnaf vergi muafiyeti belgesini veya istisna belgesini esas alır. Bu bilgiler Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinden sorgulanabiliyorsa satıcıdan ayrıca belge istenmez. Satıcının durumu kesin olarak tespit edilemezse kesinti yapılır. Bu durumda satıcı, kesinti kapsamında olmadığını belirten bir dilekçeyle vergi dairesine başvurarak kesilen verginin iadesini isteyebilir.
Kesintinin Beyanı ve Bildirimi
Pazaryeri kestiği vergiyi aylık muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan eder ve öder. Beyannamenin ekinde kesinti yapılan toplam mükellef sayısı, toplam matrah ve toplam kesinti tutarı gösterilir. Her bir satıcıya ilişkin bilgiler ise Gelir İdaresi Başkanlığının Bilgi Transfer Sistemi (BTRANS) üzerinden, muhtasar beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar bildirilir.
Kesinti yapılmayan satıcılara yapılan ödemeler ile kapıda veya satıcının kendi cihazıyla tahsil edilen satışlara ilişkin bilgiler de aynı sistem üzerinden aylık olarak bildirilir. Bu nedenle kesinti yapılmayan satışlar da Gelir İdaresi Başkanlığının bilgisine ulaşır.
Kesilen Verginin Satıcı Tarafından Mahsubu
Tebliğ'in 7. maddesine göre kesilen vergiler, satıcının geçici vergi ve yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir. Yıllık beyannamede mahsup edilemeyen tutar 252 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'ndeki düzenlemelere göre iade edilebilir. Bir geçici vergi döneminde mahsup edilemeyen kesinti, aynı yılın izleyen geçici vergi dönemlerinde mahsup edilebilir.
Mahsup, satışın kazanca dâhil edildiği döneme göre yapılır. Tebliğ'deki örneğe göre Aralık 2025'te yapılan satışların bedeli 10 Ocak 2026'da ödenirse kesinti Ocak ayında yapılır. Ancak satış hasılatı 2025 yılı kazancına dâhil olduğundan bu kesinti 2025 yılı beyannamesinde mahsup edilir.
Komisyon Faturaları
Pazaryerinin komisyon ve diğer hizmet bedelleri satıcı için işletmeyle ilgili giderdir. Bu bedeller için düzenlenen faturalarda gösterilen KDV, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 29. maddesine göre indirim konusu yapılabilir. Kanun'a göre indirim hakkı, faturanın kayıtlara alındığı dönemde kullanılır. Bu hak, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını izleyen takvim yılı aşılmadan kullanılmalıdır.
6563 sayılı Kanun'un ek 1. maddesine göre verilmediği hâlde veya türü ve bedeli aracılık sözleşmesinde belirtilmediği hâlde satıcıdan hizmet bedeli alınması haksız ticari uygulamadır. Komisyon ve diğer kesintilerin sözleşmedeki oranlarla karşılaştırılması bu nedenle önem taşır.
ETBİS Kaydı
Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi ve Bildirim Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ'e göre kendilerine ait elektronik ticaret ortamında, örneğin kendi internet sitesinde satış yapanlar ile aracı hizmet sağlayıcılar faaliyete başlamadan önce Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne (ETBİS) kayıt olur. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre yurt içindeki pazaryerleri üzerinden satış yapanların ETBİS'e kayıt ve bildirim yükümlülüğü yoktur. Yurt içinde başka bir elektronik ticaret faaliyeti olmadan yalnızca yurt dışında yerleşik bir pazaryeri üzerinden satış yapanlar ise kayıt yükümlülüğü kapsamındadır.
Kendi internet sitesinden de satış yapan satıcının ETBİS kaydı ve diğer ilk işlemleri e-ticaret için şahıs şirketi kuruluşu yazısında açıklanmıştır.
Pazaryerinin Satıcıya Karşı Yükümlülükleri
6563 sayılı Kanun'un 2022 yılında eklenen ek 1. maddesi, aşağıdaki uygulamaları her durumda haksız ticari uygulama sayar:
- Satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde satıcıya eksiksiz ödenmemesi
- Satış fiyatında tek taraflı değişiklik yapılması dâhil satıcının kampanyalı satışa zorlanması
- Ticari ilişkinin yazılı veya elektronik ortamda yapılmış, açık ve kolay erişilebilir bir aracılık sözleşmesiyle belirlenmemesi
- Sözleşmede satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik yapılması
- Nesnel bir ölçüt bulunmadan satıcının sıralamada geriye düşürülmesi veya hizmetin kısıtlanması
Kanun'un ek 2. maddesine göre pazaryeri, satıcının Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlemesi gereken belgelerdeki bilgilere satışın yapıldığı pazaryerinde yer verebilmesine imkân sağlamakla yükümlüdür.
e-Fatura ve e-Arşiv Fatura
509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre kendilerine veya aracı hizmet sağlayıcılarına ait internet sitelerinde satış yapan mükelleflerden brüt satış hasılatı 500.000 TL ve üzeri olanlar e-Fatura ve e-Arşiv Fatura uygulamalarına geçer. Pazaryeri satıcıları da bu kapsamdadır. Eşik ve geçiş süreleri e-ticarette e-Arşiv fatura yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.