Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesi

Bağımsız denetim, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen şirketlerin finansal tablolarının Kamu Gözetimi Kurumu'nca yetkilendirilen denetçi tarafından Türkiye Denetim Standartları'na göre denetlenmesidir. Bu yazıda hangi şirketlerin denetime tabi olduğu, 1 Ocak 2026 ve sonrasında başlayan hesap dönemlerinde geçerli eşik değerler, ölçütlerin nasıl uygulandığı, denetçinin seçimi ve denetim yaptırılmamasının sonuçları ele alınmaktadır.

Bağımsız Denetim Nedir?

660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesi bağımsız denetimi, finansal tabloların finansal raporlama standartlarına uygunluğu ve doğruluğu konusunda makul güvence sağlayacak kanıtların elde edilmesi amacıyla defter, kayıt ve belgeler üzerinden yapılan ve rapora bağlanan denetim olarak tanımlar.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 397. maddesine göre denetime tabi şirketlerin finansal tabloları, denetçi tarafından Türkiye Denetim Standartları'na göre denetlenir. 398. madde uyarınca denetim envanteri, muhasebeyi ve standartların öngördüğü ölçüde iç denetimi kapsar. Bağımsız Denetim Standardı 501'e göre stoklar finansal tablolar açısından önemliyse denetçi, mümkün olan hâllerde fiziki stok sayımına katılır. Denetimin sonucu, Kanun'un 403. maddesinde düzenlenen görüş yazısında açıklanır.

Yasal Dayanak

Kanun'un 397. maddesinin dördüncü fıkrası, denetime tabi olacak şirketleri belirleme yetkisini Cumhurbaşkanı'na verir. Bu yetkiyle çıkarılan Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar (Karar Sayısı: 6434), 30 Kasım 2022 tarihli ve 32029 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Karar son olarak 17 Mart 2026 tarihli ve 33199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 11066 sayılı Karar'la değiştirilmiştir.

Uygulamanın ayrıntıları, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'nun yayımladığı Usul ve Esaslar'da düzenlenir. Bu metin en son 7 Mayıs 2026 tarihli ve 33246 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Kurul kararıyla değiştirilmiştir.

Karar'da şirket sözcüğü, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen sermaye şirketlerini ifade eder. Kanun'un 635. maddesi, anonim şirketin denetçiye ve denetime ilişkin hükümlerinin limited şirkete de uygulanacağını belirtir. Dolayısıyla ölçütleri karşılayan bir limited şirket de bağımsız denetime tabidir.

Üç Ölçüt ve Genel Eşik Değerler

Karar üç ölçüte dayanır: aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı. Özel bir gruba girmeyen şirketler için Karar'ın 3. maddesinde belirlenen genel eşik değerlerin 2024 hesap döneminden bu yana aldığı değerler aşağıdadır. Son satırdaki değerler, 1 Ocak 2026 ve sonrasında başlayan hesap dönemlerinde denetime tabi olma durumunun belirlenmesinde esas alınır.

Hesap dönemi Aktif toplamı Yıllık net satış hasılatı Çalışan sayısı
2024 150.000.000 TL 300.000.000 TL 150 kişi
2025 300.000.000 TL 600.000.000 TL 150 kişi
2026 ve sonrası 500.000.000 TL 1.000.000.000 TL 150 kişi

Daha Düşük Eşik Değer Uygulanan Şirketler

Karar iki şirket grubu için genel değerlerden daha düşük eşikler belirlemiştir. 2026 hesap döneminde geçerli değerler aşağıdadır.

Şirket grubu Aktif toplamı Yıllık net satış hasılatı Çalışan sayısı
Halka açık sayılan şirketler 30.000.000 TL 40.000.000 TL 50 kişi
(II) sayılı listedeki şirketler 120.000.000 TL 150.000.000 TL 100 kişi

İlk grup, sermaye piyasası araçları bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen, ancak 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında halka açık sayılan şirketlerdir. Karar'a ekli (II) sayılı listede şu şirketler yer alır.

  • Çağrı merkezi şirketleri dışında, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun düzenleme ve denetimine tabi olan şirketler
  • Karar'da belirtilen istisnalar dışında, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun iştirakleri ile Fon tarafından denetimi ve yönetimi devralınan şirketler
  • Sermayesinin en az yüzde 50'si belediyelere ait olan şirketler

Ölçüt Aranmaksızın Denetime Tabi Şirketler

Karar'a ekli (I) sayılı listedeki şirketler herhangi bir ölçüte bağlı olmaksızın bağımsız denetime tabidir. Listenin başlıca kalemleri şunlardır.

  • Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenleme ve denetimine tabi yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri ve sermaye piyasası araçları borsada işlem gören anonim şirketler
  • Bankalar ile finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman ve varlık yönetim şirketleri
  • Sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri
  • Lisanslı depo işletmeleri ve umumi mağazalar
  • Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan lisans, sertifika veya yetki belgesi alan ve bu Kurum'un düzenlemeleri uyarınca bağımsız denetim yükümlülüğü bulunan şirketler
  • Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları
  • Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları

Karar'ın 4. maddesi bazı şirketleri kapsam dışında tutar. Sermayesinin en az yüzde 50'si doğrudan veya dolaylı olarak devlete, il özel idarelerine, kanunla kurulmuş vakıflara ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan şirketler bunlar arasındadır. (I) sayılı listede yer alanlar ile sermayesinin en az yüzde 50'si belediyelere ait olan şirketler ise kapsam dışında sayılmaz.

Ölçütler Nasıl Uygulanır?

Karar'ın 5. maddesine göre eşik değerlere tabi bir şirket, üç ölçütten en az ikisinin eşik değerini art arda iki hesap döneminde aştığında izleyen hesap döneminden itibaren bağımsız denetime tabi olur. Usul ve Esaslar'a göre birbirini izleyen dönemlerde aşılan iki ölçütün aynı olması şart değildir. İlk dönemde aktif toplamı ile çalışan sayısı, ikinci dönemde aktif toplamı ile net satış hasılatı eşiğini aşan şirket koşulu sağlamış olur.

Değerlendirmede, denetime tabi olunup olunmadığı araştırılan hesap dönemi için geçerli eşik değerler esas alınır ve bu değerlerin önceki iki hesap döneminde aşılıp aşılmadığına bakılır. Buna göre 2026 hesap dönemi için güncel eşik değerler, şirketin 2024 ve 2025 hesap dönemlerine ait verileriyle karşılaştırılır. 2025 hesap dönemine ilişkin bir değerlendirmede ise o dönem için geçerli olan eşik değerler kullanılır.

Aktif Toplamı ve Net Satış Hasılatının Hesaplanması

İlk değerlendirmede vergi mevzuatına göre hazırlanan mali tablolar kullanılır. Usul ve Esaslar'ın 6. maddesine göre aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı, vergi mevzuatı çerçevesinde kamu idarelerine sunulmak üzere hazırlanan son iki hesap dönemine ait bilanço ve gelir tablosundan alınır. Denetim kapsamına giren şirket, sonraki dönemlerdeki değerlendirmeyi Türkiye Muhasebe Standartları'na göre hazırladığı finansal tablolardaki tutarlarla yapar.

Karar'ın 5. maddesi uyarınca şirketler bağlı ortaklıkları ve iştirakleriyle birlikte dikkate alınır. Usul ve Esaslar'ın 7. maddesindeki hesaplama kuralları şöyledir.

  • Şirketin kendi aktif toplamından bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin kayıtlı değerleri çıkarılır.
  • Bağlı ortaklıkların aktif toplamının ve yıllık net satış hasılatının tamamı eklenir.
  • İştiraklerin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı, şirketin iştirakteki payı oranında eklenir.
  • Grup içi işlemlerden doğan tutarlar elimine edilir.
  • Yurt dışındaki bağlı ortaklıklar ve iştirakler de hesaba katılır.

Denetime tabi olma şartlarını taşımayan bir şirket, yalnızca ana ortaklığının, bağlı ortaklığının veya iştirakinin denetime tabi olması nedeniyle denetime tabi olmaz. Birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerini üstlenen şirketler için Usul ve Esaslar'ın 9. maddesinde ayrı hesaplama kuralları vardır.

Çalışan Sayısının Hesaplanması

Usul ve Esaslar'ın 8. maddesine göre çalışan sayısı, muhtasar beyannamede veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde bildirilen aylık toplam çalışan sayısının yıllık ortalamasıdır. Ortalama, aylık çalışan sayıları toplamının on ikiye bölünmesiyle bulunur. Çıraklık ve mesleki eğitim sözleşmesi kapsamında mesleki eğitim gören çıraklar ile staj yapan öğrenciler hesaba katılmaz.

Bağlı ortaklıkların çalışan sayısının tamamı, iştiraklerin çalışan sayısı ise şirketin iştirakteki payı oranında eklenir. Yurt içindeki ve yurt dışındaki çalışanlar birlikte dikkate alınır.

Denetim Kapsamından Çıkış

Eşik değerleri aştığı için denetime tabi olan şirket, Karar'ın 5. maddesindeki iki durumdan biri gerçekleştiğinde izleyen hesap döneminden itibaren kapsamdan çıkar.

  • Art arda iki hesap döneminde üç ölçütten en az ikisine ait eşik değerlerin altında kalınması
  • Bir hesap döneminde bu ölçütlerden en az ikisine ait eşik değerlerin yüzde 20 veya daha fazla oranda altında kalınması

İlk durumda, birbirini izleyen dönemlerde altında kalınan iki ölçütün aynı olması gerekmez. Kapsamdan çıkan şirketin sonraki dönemlerde yeniden denetime tabi olup olmayacağı, ilk değerlendirmedeki kurallara göre belirlenir.

Denetimi Kimler Yapabilir?

660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye göre bağımsız denetçi, yeminli mali müşavirlik ya da serbest muhasebeci mali müşavirlik ruhsatı almış meslek mensupları arasından Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yetkilendirilen kişidir. Bağımsız denetim kuruluşu ise aynı Kurum tarafından yetkilendirilen sermaye şirketidir. Yetkilendirilenler Kurum'un resmî siciline kaydedilir ve Kurum'un internet sitesinde kamuoyuna açık tutulur. Kamu yararını ilgilendiren kuruluşların denetimini yalnızca bağımsız denetim kuruluşları yapabilir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 400. maddesi denetçi olmaya engel durumları sayar. Şirketin pay sahibi, yöneticisi veya çalışanı olan ya da şirketin defterlerinin tutulmasına veya finansal tablolarının düzenlenmesine katkıda bulunan kişi o şirkette denetçi olamaz. Denetçi, denetlediği şirkete vergi danışmanlığı ve vergi denetimi dışında danışmanlık veya hizmet veremez.

Denetçinin Seçimi ve Tescili

Kanun'un 399. maddesine göre denetçi, şirket genel kurulunca seçilir. Seçimin her faaliyet dönemi için ve her hâlde denetçinin görev yapacağı faaliyet dönemi bitmeden yapılması şarttır. Seçimden sonra yönetim kurulu, denetleme görevinin hangi denetçiye verildiğini gecikmeksizin ticaret siciline tescil ettirir, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve internet sitesinde ilan eder.

Faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememişse denetçi, yönetim kurulunun, her yönetim kurulu üyesinin veya herhangi bir pay sahibinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanır. Limited şirkette denetçilerin atanması ve görevden alınması, 616. madde uyarınca genel kurulun devredilemez yetkilerindendir.

401. maddeye göre yönetim kurulu, finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporunu düzenlettirip onaylayarak gecikmeksizin denetçiye verir ve defterlerin, belgelerin, kasanın ve envanterin incelenebilmesi için gerekli imkânları sağlar.

Denetim Yaptırılmamasının Sonuçları

Kanun'un 397. maddesinin ikinci fıkrasına göre denetime tabi olduğu hâlde denetlettirilmemiş finansal tablolar ile yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Aynı fıkra uyarınca denetime tabi şirketler, finansal tablolarının denetimden geçip geçmediğini ve geçmişse denetçi görüşünü ilgili tablonun başlığında açıkça belirtmek zorundadır.

Denetçinin görüşü de sonuç doğurur. 403. maddeye göre olumsuz görüş yazılırsa yönetim kurulu, görüş yazısının kendisine tesliminden itibaren dört iş günü içinde genel kurulu toplantıya çağırır ve genel kurul yeni bir yönetim kurulu seçer. Yeni yönetim kurulu altı ay içinde kanuna, esas sözleşmeye ve standartlara uygun finansal tablolar hazırlatır. Denetçinin görüş vermekten kaçınması da olumsuz görüşün sonuçlarını doğurur.

Kanun'un 1524. maddesi, denetime tabi sermaye şirketlerine internet sitesi açma ve bu sitenin bir bölümünü kanunen yapılması gereken ilanlara ayırma yükümlülüğü getirir.

Kapsamdaki Şirketlerin Uygulayacağı Muhasebe Standartları

Kamu Gözetimi Kurumu'nun Türkiye Muhasebe Standartları'nın uygulama kapsamına ilişkin Kurul kararına göre, karara ekli listede sayılan kuruluşlar finansal tablolarını Türkiye Finansal Raporlama Standartları'na (TFRS) göre hazırlar. Sermaye piyasası araçları borsada işlem gören anonim şirketler, bankalar ve sigorta şirketleri bu listededir. Bağımsız denetime tabi olup listede yer almayan şirketler Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı'nı (BOBİ FRS) uygular, isterlerse TFRS'yi de uygulayabilir.

İç Denetim ve Tam Tasdikten Farkı

İç denetim, işletmenin kendi yönetim ve iç kontrol süreçlerini değerlendirmek ve iyileştirmek amacıyla yürütülür, Türk Ticaret Kanunu'nun 366. maddesi de yönetim kuruluna bu amaçla komite ve komisyon kurma imkânı tanır. Tam tasdik ise yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ile eklerinin, 3568 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca yeminli mali müşavir tarafından tasdik edilmesidir. İkisi de bağımsız denetimin yerini tutmaz, çünkü denetime tabi şirketin finansal tablolarının Kamu Gözetimi Kurumu'nca yetkilendirilen denetçi tarafından Türkiye Denetim Standartları'na göre denetlenmesi gerekir.

Kontrol Listesi

Bağımsız denetim yükümlülüğü değerlendirilirken aşağıdaki adımlar izlenir.

  • Şirketin Karar'a ekli (I) ve (II) sayılı listelerde yer alıp almadığının belirlenmesi
  • Son iki hesap dönemine ait bilanço ve gelir tablosundaki aktif toplamı ile yıllık net satış hasılatının eşik değerlerle karşılaştırılması
  • Aylık beyannamelerdeki çalışan sayılarından yıllık ortalamanın hesaplanması
  • Bağlı ortaklık ve iştiraklere ait tutarların ve çalışan sayılarının hesaba katılması
  • Kapsama giriliyorsa denetçinin faaliyet dönemi bitmeden genel kurulca seçilmesi
  • Seçilecek denetçinin Kamu Gözetimi Kurumu'nun resmî sicilinde kayıtlı olduğunun görülmesi
  • Denetçi seçiminin ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi
  • Finansal tabloların BOBİ FRS veya TFRS'ye göre hazırlanması
  • İnternet sitesi yükümlülüğünün yerine getirilmesi
  • Kapsamdan çıkış koşullarının her hesap dönemi sonunda yeniden değerlendirilmesi

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Oran ve süreler değişebildiği için güncel mevzuatın esas alınması gerekir.

Tüm Yayınlar