Sona Erme ve Tasfiye Kavramları
Sona erme, şirketin olağan faaliyetini bitiren sebebin gerçekleşmesidir. Tasfiye ise alacakların tahsil edildiği, varlıkların paraya çevrildiği, borçların ödendiği ve kalan varlığın ortaklara dağıtıldığı süreçtir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 533. maddesine göre sona eren şirket tasfiye hâline girer ve tasfiye sonuna kadar tüzel kişiliğini korur. Sona erme ve tasfiye, anonim şirketler için Kanun'un 529 ile 548. maddelerinde düzenlenmiştir. 636 ve 643. maddelerdeki gönderme nedeniyle limited şirket de aynı usulle tasfiye edilir.
Birleşme ve tür değiştirme tasfiyeden farklıdır. Birleşmede devrolunan şirketin malvarlığı bir bütün hâlinde devralan şirkete geçer. Kanun'un 180. maddesine göre yeni türe dönüştürülen şirket ise eskisinin devamıdır.
Sona Erme Sebepleri
Anonim şirket bakımından Kanun'un 529. maddesinde sayılan sebepler şunlardır.
- Esas sözleşmedeki sürenin sona ermesi ve işlere fiilen devam edilmemesi
- İşletme konusunun gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesi
- Esas sözleşmede öngörülen bir sona erme sebebinin gerçekleşmesi
- Genel kurul kararı
- İflasa karar verilmesi
- Kanunlarda öngörülen diğer hâller
Limited şirket için 636. madde, şirket sözleşmesinde öngörülen sebepleri, genel kurul kararını, iflasın açılmasını ve kanunda öngörülen diğer hâlleri sayar. Her iki türde şirket, gerekli organlardan birinin uzun süredir bulunmaması veya haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkeme kararıyla da feshedilebilir.
Zarar nedeniyle ortaya çıkan sermaye kaybı da şirketi sona erdirebilir. 376 ve 633. maddelere göre son yıllık bilançoda sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisi zarar sebebiyle karşılıksız kalmışsa ve genel kurul sermayenin üçte biriyle yetinmeye veya sermayenin tamamlanmasına karar vermezse şirket kendiliğinden sona erer.
Geçici 15. maddeye göre sermayesini 31 Aralık 2026 tarihine kadar en az sermaye tutarına yükseltmeyen anonim ve limited şirketler de infisah etmiş sayılır. Ticaret Bakanlığı bu süreyi birer yıl olarak en çok iki defa uzatabilir.
Tasfiye Kararı ve Tescili
Genel kurulun sona erme kararı anonim şirkette 529 ve 421. maddeler uyarınca sermayenin en az yüzde 75'ini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyuyla alınır. Limited şirkette 621. maddeye göre temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması gerekir.
Sona erme, iflas ve mahkeme kararı dışındaki hâllerde anonim şirkette yönetim kurulunca, limited şirkette müdürlerce ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir. Kanun'un 30. maddesine göre aksine hüküm bulunmadıkça tescili isteme süresi on beş gündür. Ticaret Sicili Yönetmeliği'nin 86. maddesi uyarınca başvuruya genel kurul kararının noter onaylı örneği ile tasfiye memurlarının imza beyannameleri eklenir.
Sicile şirketin sona erdiği ve tasfiyeye girdiği, tasfiye memurlarının kimlik bilgileri ve ticaret unvanına tasfiye hâlinde ibaresinin eklendiği tescil edilir. Şirket unvanını bu ibareyle kullanır. Organların yetkileri tasfiye amacıyla sınırlıdır.
Tasfiye Memurları
Esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla ayrıca tasfiye memuru atanmamışsa tasfiyeyi 536. madde uyarınca yönetim kurulu yapar. Tasfiye memurları pay sahiplerinden veya üçüncü kişilerden olabilir. Temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve yerleşim yerinin Türkiye'de bulunması şarttır.
Başlıca görevler 542. maddede sayılmıştır.
- Süregelen işlemleri tamamlamak ve ödenmemiş pay bedellerini tahsil etmek
- Aktifleri paraya çevirmek ve şirket borçlarını ödemek
- Tasfiye için gereken defterleri tutmak
- Tasfiye uzun sürerse her yıl sonu için finansal tabloları, tasfiye sonunda kesin bilançoyu genel kurula sunmak
Tasfiye memurları tasfiyenin gerektirmediği yeni bir işlem yapamaz. Yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettiklerinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına verdikleri zarardan 553. madde uyarınca sorumlu olurlar.
İlk Envanter ve Bilanço
540. maddeye göre tasfiye memurları göreve başlar başlamaz şirketin tasfiye başlangıcındaki durumunu inceler, malvarlığını ve finansal durumu gösteren bir envanter ile bilanço düzenler ve genel kurulun onayına sunar. Onaydan sonra envanterde yazılı bütün mallara, belgelere ve defterlere el koyarlar.
Alacaklıların Çağrılması
541. maddeye göre alacaklı oldukları şirket defterlerinden veya diğer belgelerden anlaşılan ve yerleşim yerleri bilinen kişilere taahhütlü mektup gönderilir. Diğer alacaklılar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde, birer hafta arayla yapılan üç ilanla alacaklarını tasfiye memurlarına bildirmeye çağrılır. Bağımsız denetime tabi şirketlerde ilan şirketin internet sitesinde de yayımlanır.
Bilinen alacaklı bildirimde bulunmazsa alacağının tutarı Ticaret Bakanlığı'nca belirlenen bir bankaya depo edilir. Henüz muaccel olmayan veya hakkında uyuşmazlık bulunan borçları karşılayacak tutar ise kural olarak notere depo edilir.
Borçların Ödenmesi ve Kalan Varlığın Dağıtılması
Borçlar şirket varlığından fazla değilse ödenir. Fazlaysa tasfiye memurları durumu derhâl asliye ticaret mahkemesine bildirir ve mahkeme iflasın açılmasına karar verir.
Borçlar ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlık, esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa pay sahipleri arasında ödedikleri sermaye ve imtiyaz hakları oranında dağıtılır.
543. maddeye göre alacaklılara üçüncü kez yapılan çağrı tarihinden itibaren üç ay geçmedikçe kalan varlık dağıtılamaz. Alacaklılar için bir tehlike yoksa mahkeme bu süre dolmadan da dağıtıma izin verebilir. Bir yıl olan bekleme süresi 2016 yılında 6728 sayılı Kanun'la altı aya, 2021 yılında 7341 sayılı Kanun'la üç aya indirilmiştir.
Son Bilanço ve Sicilden Silinme
545. maddeye göre tasfiyenin sona ermesi üzerine ticaret unvanının sicilden silinmesini tasfiye memurları ister, silinme tescil ve ilan edilir. Ticaret Sicili Yönetmeliği'nin 86. maddesi uyarınca başvuruya genel kurulca onaylanmış son ve kesin bilanço, genel kurul kararının noter onaylı örneği ve alacaklılara üç kez çağrı yapıldığını gösteren sicil gazeteleri eklenir.
Defter ve Belgeler
544. maddeye göre tasfiyenin sonunda defterler ve belgeler 82. madde uyarınca on yıl saklanır. Bu maddenin sekizinci fıkrası, tüzel kişinin sona ermesi hâlinde defter ve kâğıtların on yıl süreyle sulh mahkemesi tarafından saklanmasını öngörür. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 253. maddesindeki saklama süresi ilgili yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıldır.
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 9 Ekim 2025 tarihli e-Defter duyurusuna göre tasfiyeye giren mükellefler, tasfiyeye girilen ay için tasfiye öncesi ve tasfiye sonrası olmak üzere iki ayrı e-Defter oluşturur ve yükler.
Vergi Yönünden Tasfiye Dönemi
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 17. maddesine göre tasfiye hâline giren kurumlarda hesap dönemi yerine tasfiye dönemi geçerli olur. Tasfiye, tasfiyeye giriş kararının tescil edildiği tarihte başlar ve tasfiyeyi sonuçlandıran kararın tescil edildiği tarihte sona erer. Başlangıçtan aynı takvim yılının sonuna kadar geçen süre, izleyen her takvim yılı ve son yılın başından tasfiyenin bitişine kadar geçen süre ayrı birer tasfiye dönemidir.
Matrah tasfiye kârıdır. Tasfiye kârı, tasfiye döneminin sonundaki servet değeri ile başındaki servet değeri arasındaki olumlu farktır. Servet değeri bilançoda görülen öz sermayedir. Tasfiye zararla kapanırsa sonuç önceki tasfiye dönemlerine doğru düzeltilir ve fazla ödenen vergi iade edilir.
Beyannameler ve Bildirimler
Hesap döneminin başından tasfiyeye giriş tarihine kadar geçen kıst dönem ayrıca beyan edilir. 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'ndeki örnekte 4 Haziran'da tasfiyeye giren kurumun 1 Ocak ile 3 Haziran arasındaki döneme ait kurumlar vergisi beyannamesi Ekim ayında verilmektedir.
Tasfiye beyannamelerini tasfiye memurları verir. Ara tasfiye dönemlerine ait beyanname, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 14. maddesindeki süre içinde, yani dönemin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayda verilir. Tasfiyenin sona erdiği döneme ait beyanname ise tasfiyenin sonuçlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde verilir ve vergi aynı süre içinde ödenir. Beyannamelere bilanço, gelir tablosu ve ortaklara dağıtılan değerlerin ayrıntılı listesi eklenir.
217 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'ne göre kurumlar tasfiyeye girdikleri tarihi içeren dönem için geçici vergi öder, sonraki dönemlerde geçici vergi beyannamesi vermez.
Vergi Usul Kanunu'nun 162. maddesine göre tasfiye memurları tasfiye kararını ve tasfiyenin kapandığını vergi dairesine ayrı ayrı bildirir. 168. madde uyarınca bildirim, olayın gerçekleştiği tarihten itibaren bir ay içinde yapılır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 33. maddesi ayrıca tasfiyenin başladığının üç gün içinde ilgili tahsil dairelerine bildirilmesini zorunlu tutar.
Tasfiye Memurlarının Vergi Borçlarından Sorumluluğu
Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 17. maddesine göre tasfiye memurları, kurumun tahakkuk etmiş vergileri, tasfiye beyannamelerine göre hesaplanan vergiler ve itirazlı tarhiyatlar için İcra ve İflas Kanunu'nun 207. maddesine uygun bir karşılık ayırmadan aynı Kanun'un 206. maddesinin dördüncü sırasındaki alacaklılara ödeme ve ortaklara paylaştırma yapamaz. Aksi hâlde bu vergilerin asıl ve zamları ile vergi cezalarından şahsen ve müteselsilen sorumlu olurlar.
6183 sayılı Kanun'un 33. maddesi de kamu alacakları ödenmeden veya ödenmek üzere ayrılmadan tasfiye sonucunda elde edilenin dağıtılmasını yasaklar. Bu maddeden doğan sorumluluk yapılan tasarrufların tutarını geçemez.
Tasfiye beyannamesiyle birlikte tasfiye memurları işlemlerinin vergi kanunları yönünden incelenmesini dilekçeyle ister. İncelemeye dilekçenin verilmesinden itibaren en geç üç ay içinde başlanır, sonuç incelemenin bitmesini izleyen otuz gün içinde yazıyla bildirilir.
Sicilden silinmeden sonraki tarhiyatlar, Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca tasfiye öncesi dönemler için kanuni temsilcilerden, tasfiye dönemi için tasfiye memurlarından herhangi biri adına yapılır. Tasfiye memurlarının bu sorumluluğu tasfiye sonucunda dağıtılan tutarla sınırlıdır. Limited şirket ortakları tasfiye öncesi dönemlere ait kamu alacaklarından sermaye hisseleri oranında sorumludur.
Ek Tasfiye ve Tasfiyeden Dönülmesi
Tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemlerinin zorunlu olduğu anlaşılırsa Türk Ticaret Kanunu'nun 547. maddesi uyarınca son tasfiye memurları, yönetim kurulu üyeleri, pay sahipleri veya alacaklılar asliye ticaret mahkemesinden şirketin yeniden tescilini isteyebilir. Mahkeme istemi yerinde görürse yeniden tescile karar verir ve tasfiye memuru atar.
548. maddeye göre şirket sürenin dolmasıyla veya genel kurul kararıyla sona ermişse, malvarlığının dağıtımına başlanmadıkça genel kurul şirketin devamına karar verebilir. Kararın sermayenin en az yüzde 60'ının oyuyla alınması gerekir. Kararı tasfiye memuru tescil ve ilan ettirir.
Vergi yönünden tasfiyeden vazgeçme kararı, alındığı dönemin başından itibaren geçerli olur ve o tarihe kadar verilen tasfiye dönemi beyannameleri normal faaliyet beyannamelerinin yerine geçer.
Aşamalar ve Süreler
Genel kurul kararına dayanan bir tasfiyede başlıca aşamalar ve süreler aşağıdaki gibidir.
| Aşama | Dayanak | Süre |
|---|---|---|
| Sona ermenin tescili | Türk Ticaret Kanunu md. 30, 532, 637 | 15 gün |
| Tahsil dairelerine bildirim | 6183 sayılı Kanun md. 33 | 3 gün |
| Tasfiye kararının vergi dairesine bildirilmesi | Vergi Usul Kanunu md. 162, 168 | 1 ay |
| İlk envanter ve bilanço | Türk Ticaret Kanunu md. 540 | Göreve başlanınca |
| Alacaklılara çağrı | Türk Ticaret Kanunu md. 541 | 1 hafta arayla 3 ilan |
| Kıst dönem beyannamesi | Kurumlar Vergisi Kanunu md. 14 | İzleyen 4. ay |
| Kalan varlığın dağıtılması | Türk Ticaret Kanunu md. 543 | 3. ilandan 3 ay sonra |
| Son tasfiye beyannamesi | Kurumlar Vergisi Kanunu md. 17 | 30 gün |
| Tasfiyenin kapandığının vergi dairesine bildirilmesi | Vergi Usul Kanunu md. 162, 168 | 1 ay |
| Defter ve belgelerin saklanması | Türk Ticaret Kanunu md. 82, 544 | 10 yıl |